Vleermuizen gevonden tijdens renovatie: wat te doen en hoe te handelen

Het komt regelmatig voor dat vleermuizen de weg kwijtraken en door een openstaand raam naar binnen vliegen. Ze zijn misschien overvallen door een onweersbui, achterna gezeten door een uil of achter een nachtvlinder aangegaan. Vaak betreft het ook jonge diertjes die de weg nog niet goed kennen of het vliegen nog niet helemaal meester zijn. ‘s Avonds vind je ze dan tussen de gordijnen of ze vliegen rondjes door de kamer. Als de vleermuis overdag rondvliegt in huis ook deze stappen uitvoeren. Het kan gebeuren dat een vleermuismoeder haar jong kwijtraakt. Dat kan tijdens de eerste vlieglessen of ze heeft het jong tijdens de vlucht aan haar borst verloren.

Wanneer je een jonge vleermuis vindt (ze zijn heel klein en een beetje vaal van kleur) bewaar het dier dan in een kartonnen doosje met een lap er in. Daar kruipen ze vaak tussen en voelen ze zich veilig. Een beetje water is goed, maar pas op meteen bakje. Hier kunnen ze in verdrinken. Tegen de avondschemering (na zonsondergang) kun je het jong aan de boom of aan de muur van de gevel hangen, dicht bij de plek waar je het beestje hebt gevonden. De moeder gaat namelijk op zoek naar haar jong en op die manier kan ze het gemakkelijk vinden.

Als vleermuizen zich bedreigd voelen kunnen ze met hun scherpe tandjes bijten. Probeer dat te voorkomen door vleermuizen met handschoenen te pakken als dat nodig is. Een jonge of gewonde vleermuis kun je voorzichtig in een doosje vegen, zodat je ze niet hoeft aan te raken. Moet je ze wel oppakken, trek dan geen vuurvaste lashandschoenen of ovenwanten aan, want dan voel je de vleermuis niet. Rubber schoonmaakhandschoenen, katoenen tuinhandschoenen of een dunne lap stof zijn prima. Wanneer het dier erg gewond is (gebroken botjes, gescheurde vleugels) dan kun je het beter laten inslapen door de dierenarts bij jou in de buurt. Probeer het gewonde dier met rust te laten en in een donker doosje te bewaren.

Gezonde, zieke (verdoofde) vleermuizen zijn overdag sowieso weinig actief. Wacht tot de avondschemering om te kijken of ze wat levendiger worden. Probeer ze op een veilige plek (buiten bereik van katten) aan een boom of gevelmuur te hangen. Ze kunnen dan op eigen kracht weg vliegen. Doen ze dat niet, dan sterven ze binnen afzienbare tijd. Als vleermuizen alleen een scheur in hun vleugels hebben, dan groeit dit na een tijdje dicht. Gefeliciteerd! Je hebt waarschijnlijk een kraamkolonie vleermuizen in huis (gehad).

Elk voorjaar verzamelt een groepje vrouwtjes zich in een zgn. kraamkolonie. Ze worden daar zwanger en baren een jong. Dat zogen ze een tijd, totdat het jong ook kan meevliegen. Als de jongen zelfstandig zijn valt de kolonie weer uit elkaar. De meeste vleermuizen verblijven in de spouwmuur, schoorsteen of overstek vanaf april tot en met juli. Daarna komt het wel voor dat er een paar vleermuizen achterblijven om te overwinteren. Vleermuizen kunnen in het seizoen ook verhuizen of opsplitsen over meerdere verblijfplaatsen. Vleermuizen eten veel insecten (o.a. Kijk ’s avonds na zonsondergang eens boven de plek waar de keutels liggen. Kun je de vleermuizen zien uitvliegen?

Meestal zijn het een paar mannetjes die in een klein groepje in de spouwmuur of schoorsteen van je huis verblijven. Maar als het er twintig zijn of honderd (als de jongen meevliegen) dan heb je een kraamkolonie. Je hoeft hier niet van te schrikken. Vleermuizen zijn namelijk geen ongedierte zoals ratten en muizen. Ze komen niet af op etensresten, afval of vervallen gebouwen. Probeer je huis in dit geval te zien als een tijdelijk natuurreservaat. Van april tot en met juli is de kraamkolonie aanwezig, maar het komt regelmatig voor dat een kolonie verhuist of opsplitst. Als je vleermuizen leuk of interessant vindt is er op het internet veel over te vinden: www.vleermuis.net.

Of sta eens op tegen de ochtendschemering; de vleermuizen uit je kolonie verzamelen zich dan in een zwerm rondvliegende beestjes voor het invlieggat. Een enkele keer ervaren mensen overlast van vleermuizen. Bijvoorbeeld door de kleine zwarte keutels of geluidsoverlast. Er is helaas weinig wat je daaraan kan doen. Maar vaak is het al een geruststelling als je weet wat er zich boven je hoofd afspeelt. Wanneer je er toch wat aan wil doen mag dit alleen buiten het kraamseizoen. In de praktijk blijkt het ook erg lastig. Maar bedenk goed voordat je hieraan begint dat vleermuizen ook voordelen hebben (insectenbestrijding).

Maar sommige mensen willen toch echt van de vleermuizen af en stoppen hun huis het liefst zo vlug mogelijk dicht. Dit is echter verboden en erg onhandig als er nog vleermuizen in huis zitten. Wanneer je dat toch doet veroorzaak je een hoop paniek onder de vleermuizen die op zoek zijn naar een andere uitgang of ingang. Bedenk ook dat de kieren in je huis (onder overstek, dakpannen, open voegen in de muur) dienen als ventilatie voor het dakbeschot en isolatiemateriaal. Hermetisch afgesloten dakbeschot blijft vochtig en maakt het aantrekkelijk voor houtworm en andere ongedierte om de woning aan te tasten.

Meer weten over vleermuizen? Het gebeurt dat mensen een vleermuis vinden in de tuin of zelfs in huis. Wat moet je dan best doen? Daarover gaat deze pagina. Kort gezegd, als het dier gezond lijkt, laat het dan met rust. Vliegt het in huis, zet dan een raam open. Ligt het dier op de grond, zet het dan buiten op een boom of een muur zodat het kan wegvliegen. Gebruik wel stevige, bij voorkeur lederen handschoenen. Vleermuizen hebben maar kleine tandjes maar ze kunnen wel bijten. Vleermuizen neem je met een handschoen vast!

Waar ?In alle holle ruimtes die via een kleine opening toegankelijk zijn, kunnen vleermuizen leven. Een opening van 2,5 x 1 cm volstaat. Vleermuizen kunnen zich verschuilen in spleten tussen dakpannen en de muur, achter overhangende loodslabben van een dak, in spouwmuren of onder vensterbanken en leien. Aanwezigheid van vleermuizen in de woningTijdens de kraamperiode (mei-eind juli/half augustus) kunnen vleermuisvrouwtjes (vnl. de gewone dwergvleermuis, de kleinste soort) samen met hun jongen gebruik maken van holtes in uw woning (bv. op zolderruimtes, in spouwen, in oudere schoorstenen).

Normaal gezien heeft u daar geen last van. Ze gebruiken de ruimte enkel om te rusten en zich te verschuilen overdag. Wanneer de jongen iets groter worden en ’s avonds mee uitvliegen met de moederdieren kunnen ze verloren vliegen en via andere openingen in de leefruimtes terechtkomen. Uiteraard is dit ongewenst zowel voor u als voor de dieren zelf (ze zijn dikwijls ook in paniek): soms vinden ze geen uitweg naar buiten en kunnen ze op die manier al na enkele dagen sterven van de dorst. Indien de vleermuis rondvliegt in leefruimten (bv slaapkamer, badkamer) : alle ramen openen en het licht uit laten, normaal vinden ze snel zelf de weg naar buiten. Het is handig om dat in het oog te houden, zodat je weet dat ze terug buiten zijn.

Indien de ruimte geen ramen naar buiten heeft of bv als de vleermuistjes nog te klein zijn en rondkruipen of zich ergens achter verschuilen : probeer ze met een stevige (lederen) handschoen voorzichtig op te nemen en hang ze buiten op ca 1,5 m aan een boom of zet ze op de houtstapel. Probeer goed na te gaan via welke openingen vleermuizen in uw leefruimten binnen kunnen komen: doen ze dat rechtstreeks van buiten (bv. via een raam of een deur die soms openstaan) of vanuit hun rustruimte in het huis zelf (bv. een onbewoonde zolder, de spouw...). Dit soort openingen kun je best afsluiten, zodat vleermuizen daarlangs niet meer in de leefruimten kunnen komen. Let wel op! Sluit nooit de openingen af langs waar vleermuizen vanuit hun verblijfplaats zelf naar buiten kruipen of vliegen. Dan loop je immers een groot risico om dieren op te sluiten, met het risico op rottende kadavers op onbereikbare plekken. Doe dat ook niet wanneer je denkt dat alle vleermuizen gaan vliegen zijn (bv. je woonplaats en een telefoonnummer).

Dit probleem doet zich vooral voor van half juni tot begin augustus als de jongen leren vliegen. Vleermuizen verwijderen?Vleermuizen en hun verblijfplaatsen zijn wettelijk beschermd. Je mag dus niet zomaar op eigen houtje actie ondernemen. Als een probleem met vleermuizen in de woonruimten aanhoudt, dan is het nodig om een deskundige in te schakelen. Om - in uitzonderlijke omstandigheden - vleermuizen weg te vangen en de verblijfplaats ontoegankelijk te maken is een vergunning nodig !

Hangt er een vleermuis buiten?Vind je (vooral in de kraamperiode) een baby-vleermuis en weet je zeker waar de kolonie verblijft, dan kan je het diertje gewoon aan de invliegopening terug zetten of in de buurt van de kolonie. Zet het steeds op een hoogte, liefst pas 's avonds en buiten bereik van huiskatten.

Andere klachten?Ook uitwerpselen, geurhinder, lawaaihinder, ongewenst afgaan van een alarminstallatie kunnen voor klachten zorgen. Overlast van uitwerpselenOp vensterbanken, voordeuren,… worden uitwerpselen gevonden. Vleermuiskeutels zijn erg droog (vleermuizen eten enkel insecten). Ze veroorzaken geen geurhinder, tenzij in vochtige ruimtes. De vleermuizenkeutels zijn uitstekende meststoffen. Urine van vleermuizen kan oxydatieplekken geven op marmer, koper en geverniste planken. Oplossing: Het aanbrengen van een mestplankje kan een oplossing zijn. Het mestplankje kan regelmatig proper gemaakt worden. GeurhinderGeurhinder komt zelden voor. In slecht geïsoleerde woningen waar vaak de toegankelijke ruimtes voor vleermuizen vochtig zijn, kunnen de uitwerpselen voor geurhinder zorgen. Bij het afsluiten van in- en uitvliegopeningen kunnen vleermuizen achterblijven in de afgesloten holtes, zoals hierboven gemeld, geen openingen afsluiten die naar buiten uitgeven. Dode vleermuizen kunnen beginnen rotten en geven geurhinder. LawaaihinderDit probleem stelt zich meestal in prefab-woningen, met binnenmuren uit hout, gipskartonplaten of MDF panelen. Doordat de wanden zo dun zijn kan je vleermuizen horen voortkruipen of kan je het piepen van de jongen horen. Het gaat om vrij zachte geluiden die meestal niet storen en in het grootste deel van de gevallen zelfs niet hoorbaar zijn. Probleem alarmBinnenvliegende vleermuizen die het alarm van bedrijven doen afgaan is een probleem dat maar zelden voorkomt. In het verleden zijn er meldingen geweest van banken, kerken en bedrijven. Oplossing: Je gaat best eerst na of de vleermuis nog binnen is. Als je een licht laat branden zullen vleermuizen niet geneigd zijn om naar binnen te vliegen. Probleem bijgeloof en gebrek aan kennisHet geloof in wilde en griezelige verhalen is het meest voorkomende probleem. Vleermuizen zijn door hun verborgen levenswijze minder gekend bij het grote publiek. Daardoor leven oude legendes en verhalen nog steeds verder. Dat vleermuizen vies zijn, een pest zijn, knagen aan materiaal en ziektes overbrengen zijn veel voorkomende vooroordelen. Oplossing: Een luisterend oor en een goede uitleg over vleermuizen zijn meestal genoeg om deze vooroordelen de wereld uit te helpen.

Vond je een gewonde of verzwakte vleermuis?Als je een vleermuis op de grond vindt, is ze waarschijnlijk gewond, verdwaasd, helemaal uitgeput of ziek, want dat is absoluut geen normale situatie. Als ze niet vliegen, hangen ze wel ergens ondersteboven. Een gewonde vleermuis is vaak het slachtoffer van een aanrijding of een aanval van een kat. Raak de vleermuis zeker niet aan met je blote handen, dit geldt net voor elk ander gewond of ziek wild dier. Je loopt immers het risico gebeten te worden (uit zelfverdediging), hetgeen op zich niet echt een ramp is, maar wel indien het dier besmet is met bv het hondsdolheidsvirus. Als je ze oppakt, gebruik je dus stevige handschoenen en bij voorkeur ook een doek. Je kan het diertje oppakken zonder het aan te raken, door er voorzichtig een stuk karton onder te schuiven. Je kan het dan tijdelijk onderbrengen in bijvoorbeeld een schoendoos. Daarin leg je een doek, waarin het beestje zich kan verschuilen. Neem dadelijk contact op met de vleermuizenwerkgroep van Natuurpunt vzw of nog beter met Opvangcentra voor Vogels en Wilde Dieren die aangesloten zijn bij Vogelbescherming Vlaanderen vzw. Zij zorgen ervoor dat een specialist het beestje komt ophalen en zullen het dan ook verder verzorgen.

Vond je een dode vleermuis?Uitzonderlijk kan men een dode vleermuis aantreffen, wat moet men dan doen? Als eerste en meest belangrijkste regel is om nooit een dode vleermuis aan te raken aangezien hondsdolheid of rabiës al bij vleermuizen in Europa werd vastgesteld. Om ervoor te zorgen dat ook huisdieren er niet mee in contact komen kan men ze best ingraven (zonder ze aan te raken) of door er iets overheen te plaatsen bv een bloempot of enkele stenen. Regel twee is indien een mens deze alleen al maar even heeft aangeraakt, om onmiddellijk contact op te nemen met zijn huisarts. Er bestaat steeds een -theoretische- kans dat er toch een besmetting met het virus kan optreden. Best laat men dan ook de vleermuis onderzoeken door deze dadelijk op te sturen naar het Instituut Pasteur van Brussel, Dienst Rabiës, Engelandstraat 642 te 1180 Brussel (02/373 31 50) voor onderzoek op hondsdolheid. Zorg ervoor dat de vleermuis goed verpakt wordt. Als je huisdier -hond of kat- contact heeft gehad met de vleermuis, neem dan zo spoedig mogelijk contact op met je dierenarts.

Invasies?Invasies (grotere groepen rondvliegende dieren) komen voor tussen eind juli en eind augustus wanneer de dieren hun kraamkolonieplaats verlaten en gaan zwermen om op zoek te gaan naar hun overwinteringsplaatsen. Het gaat zowel om grote als om kleine groepen. Een rondvliegende vleermuis in je huiskamer is wel even schrikken, maar gevaar is er niet. Zet de ramen ‘s avonds open en ze vinden gemakkelijk de weg terug naar buiten.

Steeds meer Nederlanders kiezen voor duurzame woningverbeteringen, zoals gevelisolatie, dakisolatie of renovatie. Wat veel mensen echter niet weten, is dat deze werkzaamheden mogelijk invloed hebben op beschermde diersoorten, waaronder vleermuizen. Om overtreding van de Omgevingswet te voorkomen, is in veel gevallen een vleermuisonderzoek verplicht. Vleermuizen zijn in Nederland streng beschermde diersoorten, omdat ze cruciaal zijn voor de biodiversiteit. Zo vangen vleermuizen ’s nachts bijvoorbeeld veel insecten (wat ons weerhoud van nare muggenbulten). Vleermuizen zijn tevens een belangrijke indicator van een gezonde leefomgeving. De populatie van vleermuizen is helaas sterk afgenomen, door hun trage groei herstelt de populatie ook niet snel.

Vleermuizen bouwen geen nesten, in plaats daarvan verblijven ze vaak onder dakpannen, in spouwmuren of achter gevelbekleding. Het slopen, isoleren of renoveren van deze plekken kunnen leiden tot het onbedoeld vernietigen van hun verblijfplaatsen en kunnen hele kolonies doden. Daarom schrijft de wet voor dat er vooraf onderzocht moet worden of er vleermuizen aanwezig zijn. Lees meer over wat je moet doen bij het aantreffen van vleermuizen tijdens bouw of renovatie. Het doel van het onderzoek naar vleermuizen is dus om te voorkomen dat vleermuizen worden verstoord, verwond of gedood door werkzaamheden.

De Omgevingswet (Ow) is per 1 januari 2024 in werking getreden. Juridisch gezien is een vleermuis dus erg beschermd. Een vleermuisonderzoek is verplicht wanneer er een kans bestaat dat vleermuizen in het gebied aanwezig zijn en jouw werkzaamheden invloed kunnen hebben op hun leefomgeving. Denk aan sloop van gebouwen of schuren, renovatie van daken, gevels of spouwmuren, en kap van oude bomen met holtes of spleten. Ecologische Quickscan, dit is een snelle eerste stap om te bepalen of er vleermuizen aanwezig zijn. Als er geen aanwijzingen zijn voor vleermuizen, is verder onderzoek meestal niet nodig.

Vleermuiskasten, onderhoud en monitoring kunnen worden overwogen alsMitigatiemaatregelen. Ontheffing aanvragen is een optie als werkzaamheden onvermijdelijk leiden tot verstoring of vernietiging van een verblijfplaats. Werkzaamheden buiten gevoelige periodes plannen is soms vereist. Met een ecologische quickscan of een uitgebreid vleermuisonderzoek voorkom je vertraging, extra kosten of juridische problemen, en werk je aan een duurzaam resultaat waarbij natuur en mens hand in hand gaan.

Wil je weten of jouw project een ecologisch onderzoek nodig heeft? HUIZEN - Tijdens renovatie- en verduurzamingswerkzaamheden aan woningen aan de Paardebloem en omliggende straten in Huizen zijn vleermuizen aangetroffen. Daardoor zijn de werkzaamheden opgeschort, bevestigt de vergunningverlener. De waarnemingen van de vleermuis waren in het werkgebied. Het gaat hierbij om de laatvlieger die op een bepaalde adressen is aangetroffen. Werkzaamheden mogen volgens de Wet natuurbescherming alleen plaatsvinden wanneer vooraf passende maatregelen zijn genomen om verstoring van de beschermde diersoort te voorkomen of te compenseren. Daarom moeten de renovaties nu geparkeerd worden, in ieder geval tot de vleermuis besluit weer weg te gaan.

Vleermuizen zijn in Nederland beschermde diersoorten. De laatvlieger staat er specifiek om bekend honkvast te zijn. Ze leven jarenlang op dezelfde plek, zoals bunkers, kelders of mergelgroeven, en worden maar zelden gezien. Wat de vleermuis soorten gemeen hebben, is dat ze allemaal strikt beschermd zijn onder de Omgevingswet en de Europese Habitatrichtlijn. Het onderzoek is afgerond, en dan? Wanneer je daadwerkelijk mag starten met je werkzaamheden hangt af van de uitkomst van het onderzoek. Geen vleermuizen aangetroffen? Dan kun je het project voortzetten. Wel vleermuizen aangetroffen? Dan zijn er vervolgstappen nodig voordat je mag beginnen, zoals mitigatiemaatregelen of ontheffing aanvragen.

Kortom: wie gaat (ver)bouwen, isoleren of renoveren, doet er verstandig aan eerst te controleren of er vleermuizen aanwezig zijn, bijvoorbeeld via een ecologisch onderzoek. Een vleermuisonderzoek is verplicht wanneer er een kans bestaat dat vleermuizen in het gebied aanwezig zijn en jouw werkzaamheden invloed kunnen hebben op hun leefomgeving. Denk aan: sloop, renovatie en kap van bomen met holtes. Ecologische Quickscan en vleermuisonderzoek leggen uit wat mogelijk is en wat de vervolgstappen zijn.

tags: #vleermuizen #gevonden #tijdens #renovatie