Groningen Airport Eelde heeft een aanvraag ingediend bij de gemeente Tynaarlo voor de doorontwikkeling van het luchthaventerrein. De toekomstvisie voor het luchthaventerrein richt zich op drie samenhangende pijlers: herinrichting van het voorterrein, versterking van de maatschappelijke rol en uitbreiding van bedrijvigheid. Daarnaast wordt ingezet op betere bereikbaarheid via infrastructuurprojecten zoals een rotonde en een OV-hub aan de Burgemeester Legroweg, en op een bredere samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven.
Drie pijlers van de toekomstvisie
De eerste pijler betreft de herinrichting van het voorterrein van de luchthaven. Hiermee wordt de bereikbaarheid verbeterd en de toegankelijkheid veiliger gemaakt voor reizigers en personeel. Het realiseren van een rotonde en een OV-hub vormen speerpunten in deze aanpak. De tweede pijler gaat over het versterken en verbreden van de maatschappelijke rol van de luchthaven. Een belangrijk onderdeel hiervan is de uitbreiding van de bestaande onderwijsfaciliteiten, waardoor er meer ruimte ontstaat voor de Airport Campus, met focus op talentontwikkeling en intensievere samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. De derde pijler richt zich op extra ruimte voor bedrijvigheid: Groningen Airport Eelde ontwikkelt zich verder als aantrekkelijke vestigingslocatie voor luchtvaartgebonden bedrijven.
Met deze aanvraag willen de initiatiefnemers concrete stappen zetten van planvorming naar realisatie, niet alleen voor het bedrijventerrein maar ook voor de doorontwikkeling en bereikbaarheid van de luchthaven en haar omgeving. De ambitie is daarmee om de luchthaven als geheel toekomstbestendig te maken en de regionale economische en educatieve functies rondom Eelde te versterken.
Historische ontwikkeling: van vliegveld tot regionale sleutelpositie
Groningen Airport Eelde begon op donderdagavond 19 maart jl. als vliegveld in 1931. Het oorspronkelijke idee was om het de luchthaven van het noorden te maken. De opening vond plaats in 1931, maar de plannen voor een dergelijk vliegveld dateren al uit de jaren 20. Initieel werd in Noord-Nederland gezocht naar een geschikte locatie; onderzoek in de buurt van Haren leverde geen positieve resultaten op. Nog later kwam er een plan voor een locatie in Midlaren, waarna de eerste lijndienst naar Schiphol werd opgezet, maar deze bleek niet levensvatbaar. In 1933 kreeg het terrein de naam NV Luchtvaartterrein voor Noord-Nederland en binnen enkele jaren werd het gebruikt als Nationale Luchtvaartschool. Tijdens de Tweede Wereldoorlog had het vliegveld geen grote rol, maar na de oorlog fungeerde Eelde als uitwijkhaven voor Schiphol en werd de Rijksluchtvaartschool gevestigd. In de jaren 50-60 verliep de ontwikkeling voorspoedig met onder meer de planning van busverbindingen naar Groningen en een toenemende vliegbewegingen. De relatie met Ryanair bleef kortstondig vanwege onder andere een te korte rijbaan. In 2012 kreeg het veld groen licht voor baanverlenging, wat het aantal vliegbewegingen doet toenemen en de luchthaven een nieuw elan geeft. In de jaren daarna ligt de focus op duurzaamheid en innovatie, met onder meer de ontwikkeling van een zonnepark en de inzet op elektrisch vliegen en waterstof.
In de context van regionale ruimtelijke ordening zijn lange-termijninstrumenten zoals de Wet ruimtelijke ordening (Wro) en de beheersverordening van belang. Het oorspronkelijke bestemmingsplan Groningen Airport Eelde voorterrein dateert van 2001-2002 en is in 2007 onherroepelijk verklaard. Actualisatie is noodzakelijk om te voldoen aan de huidige en toekomstige wensen en regelgeving. In SVIR, Omgevingsvisie Drenthe en de Omgevingsvisie Drenthe 2014 worden nationale belangen en kernkwaliteiten benoemd die van invloed zijn op het voorterrein en op de wijze waarop de provincie de ontwikkeling stuurt, inclusief aandacht voor cultuurhistorie, archeologie en landschap. De provincie Drenthe ziet het voorterrein als onderdeel van het esdorpenlandschap en zet in op behoud van open ruimte en esrandbeplanting, met aandacht voor biodiversiteit, rust en duisternis.
Beleidskaders en verantwoording
De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) stelt richting voor de ruimtelijke en mobiliteitsopgaven richting 2040. In dit kader wordt Groningen Airport Eelde aangeduid als burgerluchthaven van nationale betekenis en ligt het in een stedelijke regio met topsectoren. De ladder voor duurzame verstedelijking (uit de SVIR) vormt een motiveringsrisico bij besluiten over stedelijke ontwikkeling; in dit bestemmingsplan is echter geen sprake van een dergelijke stedelijke ontwikkeling zoals bedoeld in het Bro. De provincie Drenthe heeft op 2 juni 2010 de Omgevingsvisie Drenthe vastgesteld als strategisch kader tot 2020, met nadien actualisaties in 2014. De provincie wil landschapskwaliteit en biodiversiteit behouden en versterken en hanteert daarbij zes kernkwaliteiten: landschap, cultuurhistorie, archeologie, aardkundige waarden, rust en natuur, met een nadruk op leefbaarheid en een robuuste regionale economie.
Het voorterrein maakt deel uit van het esdorpenlandschap en valt onder de verantwoordelijkheid van de provincie voor natuur en cultuurhistorie, terwijl gemeenten en waterschappen een aandeel hebben in natuur buiten de EHS. Een analyse van de rekenkamers (Noordelijke Rekenkamer) heeft aangetoond dat eerdere rooskleurige prognoses van de luchthaven vaak onvoldoende onderbouwd waren; de 2013- en 2023-rapporten benadrukken de noodzaak van onafhankelijke evaluatie bij grote investeringen. De provincie en gemeenten hebben in 2016 en later stappen gezet om investeringen te faciliteren, met het beschouwen van publieke belangen en mogelijke samenwerking met het Rijk bij de financiering van toekomstige ontwikkelingen.
Verhalen van leiderschap: Meiltje de Groot en de toekomst
Een belangrijke menselijke factor achter de plannen is de publieke uitleg en het leiderschap. Meiltje de Groot, sinds 2021 directeur van Groningen Airport Eelde, wordt beschreven als visionair die vanuit inhoudelijke overtuiging mensen meeneemt in de toekomstplannen. Ze benadrukt ondernemerschap, samenwerking en snelheid in uitvoering: “de luchthavens moeten drie stappen harder lopen om de innovatie tot stand te brengen die voor duurzaamheid zorgt. Kleine luchthavens zijn wendbaarder.” Haar verhaal illustreert hoe het mogelijk is om oude beperkingen te doorbreken en juist te investeren in duurzaamheid en samenwerking met partijen als Schiphol, de provincies en onderwijsinstellingen.
Tijdens het interview met haar komen thema’s naar voren zoals het balanceren van belangen tussen burgers, gemeenten en luchthaven, de rol van gender en leiderschap, en de noodzakelijkwording van uitbreiding van openingstijden voor commercieel verkeer. De plannen omvatten ook de overgang naar langere openingstijden, met maatregelen zoals een straffactor voor vroege en late vluchten in de geluidsruimte om de overlast te beperken, en de realisatie van extra functies zoals een Airport Campus en meer bedrijvigheid rondom luchtvaartgerelateerde bedrijven.
Huidige en toekomstige infrastructuur en duurzaamheid
De huidige infrastructuur kent een start- en landingsbaan van 1.800 meter, met plannen om deze uit te breiden naar 2.500 meter onder een DBFM-contract (ontwerp, bouw, financiering en beheer). De bouw gebruikt bodemas als fundering en een Skypave-toplaag voor betere stroefheid en draagkracht, waardoor het luchthavenoppervlak duurzamer wordt. Er is een integraal duurzaamheidsprogramma onder de noemer NXT Airport, met initiatieven zoals een zonnepark van duizenden panelen en een elektrisch-laadpunt voor vliegtuigen; deze voorzieningen maken Eelde tot een van de voorlopers op het gebied van duurzame luchthavens in Nederland.
De luchthaven ziet kansen in samenwerking met onderwijs en het bedrijfsleven, en in het aantrekken van luchtvaartgerelateerde bedrijven als kern van een robuuste regionale economie. Daarnaast pleit men voor internationale bereikbaarheid en een innovatief mobiliteitsnetwerk dat auto-, trein- en fietsverkeer integreert. De plannen houden rekening met regelgeving rond natuur, cultuurhistorie en archeologie en blijven binnen de beleidslijnen van de SVIR en de Omgevingsvisie Drenthe.
Casus en maatschappelijke debat
De maatschappelijke en economische toegevoegde waarde van Groningen Airport Eelde wordt geregeld geëvalueerd door onafhankelijke organen zoals de Noordelijke Rekenkamer. Recente onderzoeken tonen aan dat de kosten en baten van de luchthaven omvattend moeten zijn en dat toekomstige plannen realistisch moeten blijven. Omwonenden en lokale partijen uitten bezorgdheid over geluidsoverlast door lesvluchten, verlengd openingstijden en mogelijke overname van vluchten van andere luchthavens. De betrokkenheid van inwoners en gemeenten in het publieke debat blijft een belangrijk onderdeel van de besluitvorming, evenals de dialoog met het Rijksniveau over de financiering en eventuele staatssteun.
Desondanks blijven de initiatiefnemers vol vertrouwen investeren in de toekomst van de luchthaven, onder meer via de NXT Airport-programma’s, en door te streven naar een toekomst waarin Eelde een volwaardige toegangspoort tot Europese bestemmingen blijft, met aandacht voor duurzaamheid, innovatie en maatschappelijke waarde.
De verantwoording en uitvoering blijven nauwgezet afgestemd op de wettelijke kaders, waarbij de beheersverordening geen ruimtelijke ontwikkelingen mogelijk maakt die de kernkwaliteiten cultuurhistorie en archeologie kunnen aantasten. Wel wordt vastgelegd hoe het huidige gebruik wordt gehandhaafd en welke onderzoeken zijn uitgevoerd ter ondersteuning van de actualisatie van het plan.
Directeur Groningen Airport Eelde Meiltje de Groot over de situatie op Schiphol | Op1
Praktische data en controlevragen
Belangrijke feiten en beleidsverhoudingen uit de geschiedenis en huidige plannen:
- Bestemmingsplan voorterrein Groningen Airport Eelde: vastgesteld 4 december 2001, goedgekeurd 2 juli 2002, onherroepelijk vanaf 12 september 2007.
- Startbaanverlenging van 1.800 naar 2.500 meter: voltooid in 2013, onder DBFM-contract met Dura Vermeer - Imtech.
- Zonnepark Groningen Airport Eelde geopend op 10 februari 2020; eerste zonnepark op een actieve gereguleerde luchthaven ter wereld.
- Opening van laadinfrastructuur voor elektrische vliegtuigen; Eelde als eerste Nederlandse luchthaven met deze voorziening.
- Meerjarige publieke investeringen (tot 46 miljoen euro) door provincies Groningen en Drenthe om de ontwikkelingen te ondersteunen.
- Nieuwe toekomstvisie: drie pijlers (voorterrein, maatschappelijke rol, bedrijvigheid) en samenwerking met onderwijs- en bedrijfsleven.
Samenvatting van de toekomststrategie
Groningen Airport Eelde zet in op: (1) verbetering van de bereikbaarheid en veiligheid van het voorterrein via infrastructuurmaatregelen zoals een rotonde en OV-hub; (2) uitbreiding van onderwijsfaciliteiten en de Airport Campus voor talentontwikkeling en nauwere publiek-private samenwerking; (3) versterking van bedrijvigheid als aantrekkelijke vestigingslocatie voor luchtvaartgerelateerde bedrijven. Deze samenhangende aanpak moet de overgang van planvorming naar realisatie maken en de luchthaven en omgeving beter bereikbaar en duurzamer maken.