Geschiedenis en kenmerken van Regout Maastricht vloertegels

In het jaar 1883 heeft Hubert Gérard Louis (I) Regout, vijfde zoon uit het huwelijk van Petrus Regout en Maria Regout-Hoeberechts, samen met zijn zoon Louis (II) aan de Meerssenerweg in de gemeente Meerssen een porseleinfabriek opgericht onder de naam: Firma Louis Regout en Zoon. De ook bekende Petrus Regout is vader en grootvader van Louis Regout en zijn zoon Louis. Uit historische bronnen bij de gemeente Meerssen blijkt dat het bedrijf in 1890 trotse eigenaar was van een stoommachine van 70 paardenkrachten en twee stoomketels. In het jaarverslag van Mosa over het jaar 1891 wordt melding gemaakt van het aantal personeelsleden: 12 jongens, 12 mannen en 95 meisjes. Een jaar later steeg het aantal mannen tot 150.

Over de gang van zaken in de fabriek is weinig bekend tot even na 1900, toen een jonge beambte het dagboek bijhield. Hij schreef over het dagelijks leven op kantoor: “Bedrukt briefpapier is hier niet aanwezig. Dat wordt blanco ingekocht en naar behoefte per pak van 500 vel naar de drukker gebracht. Bedrukte enveloppen zijn er evenmin. Elke enveloppe wordt door de chef zelf van het stempel der afdeling voorzien. Schrijfmachines hebben we ook nog niet. Alle brieven worden met kopieerinkt geschreven en met behulp van een pers in speciale boeken afgedrukt. Voor de telefonische verbinding met de stad en daarbuiten beschikken we over slechts een telefoontoestel, bij de portier. Als de fabriek wordt opgebeld komt hij aan de spreekbuis en moet je in looppas naar hem toe.” In 1905 verschafte Mosa werk aan 480 mannen en vrouwen uit Maastricht en directe omgeving.

De oorspronkelijke porseleinfabriek was toen al uitgebreid met een muurtegelfabriek (1888) en met een glasfabriek, Stella (1902), die later in andere handen zouden overgaan. In de porseleinfabriek had men in dagen de handen vol aan het “blauw Chinees”, dat technisch steeds geraffineerder werd. Van het Chinese motief naar het oerhollandse zee-, strand- en boerentafereel was nog maar een kleine stap en die zetten de Mosa dan ook nog voor de eerste wereldoorlog. Toen de eerste wereldoorlog uitbrak puilden de magazijnen van de tegelfabriek uit. In Nederland geloofde bijna iedereen dat de vijandelijkheden kort zouden duren, maar directeur Louis Regout II van Mosa dacht daar anders over.

1. Er moest rekening mee worden gehouden dat de oorlog wel eens lang kon gaan duren, maar dat mocht de productie van Mosa geen hindernis vormen.” Gewoon doordraaien”, beval Louis III (die vanaf 1 januari 1916 directeur was van porselein- en muurtegelfabriek Mosa en glasfabriek Stella) en dat gebeurde dan ook tot 1917, toen de aanvoer van grondstoffen uit Groot-Britten­nie en de verzending over zee onmogelijk werd gemaakt als gevolg van voor de duikbotenoorlog.
2. Toen de tegelovens door gebrek aan brandstof stilvielen kon de verkoop van tegels worden voortgezet dankzij de hoog opgelopen voorraden. De porseleinovens werden echter met kunst en vliegwerk aan het branden gehouden om de grote vraag naar elektrotechnische artikelen van porselein te kunnen bijvullen. Mosa had ze tijdens de oorlog met groot succes in productie genomen.

De periode tussen de wereldoorlogen bood onbeperkte mogelijkheden voor Mosa. Het “blauw Chinees” moest rond 1925 het veld ruimen voor deftige Engelse theeserviezen. Begin dertiger jaren gaat de Maastrichtse keramische industrie zich met grote energie toeleggen op de binnenlandse markt. Destijds de redding van deze industrietak. De Maastrichtse fabriek kwam zelfs met barokke serviezen voor de dag. In de dertiger jaren liep de muurtegelfabriek als nooit tevoren. De Mosa doorstond de crisis van de jaren dertig toch nog redelijk, doordat er niet grootse modernisering in de porseleinfabriek waren uitgevoerd.

Aan de meer normale verhoudingen, die zich rond 1939 afspeelden, maakt de Tweede Wereldoorlog opnieuw een einde. Vlak voor de bevrijding van Maastricht werd Mosa getroffen door een zwaar bombardement, waardoor het dagelijkse leven in de fabriek pas einde 1945 weer zijn draai vond. Moderniserings- en uitbreidingsplannen werden ter hand genomen en Mosa legde zich toe op de ontwikkeling van vloertegels met een gunstig resultaat.

Na de Tweede Wereldoorlog begon een tijdperk van vernieuwing en massaproductie. In 1958 kwam ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan een stapelbaar servies voor hotelporselein op de markt. Hun succes was vooral te danken aan uitstekende vormgevers bij Mosa, onder andere Edmond Bellefroid. Hij ontwierp in 1965 ook het servies dat werd aangeboden ter gelegenheid van het huwelijk van Beatrix en Claus. In de jaren zeventig maakte het bedrijf meerdere veranderingen door: in 1972 werd Regout afscheidnemend directeur en werd Mosa onderdeel van Thyssen Bornemisza Group; drie jaar later werd Mosa door Thyssen Bornemisza verkocht aan DSM.

Na de samenvoeging van DSM werd het Teewen vloerassortiment aan Mosa tegelcollecties toegevoegd. In 1984 werd DSM de bouwdivisie verkocht en ging Mosa naar Redland (1985). In 1983 kreeg Mosa het predikaat Koninklijk en werd het in 1983 officieel aan de directie overgedragen. In mei 1997 kwam Mosa weer in Nederlandse handen terecht; het huidige consortium bestaat uit Holland Venture BV, TVI investments BV en Wagram Equity Partners BV. Deze drie nemen 90% van het aandelenpakket over, terwijl 10% in handen blijft van de vorige eigenaar.

Hoe het nu verder gaat bij Mosa, ligt in het teken van vooruitgang: de vraag naar Mosa tegels en porselein groeit nog steeds. Een verklaring ligt in de bewuste keuze voor kwaliteit en zekerheid bij afnemers, en in de inspanning om porselein op een vooruitstrevende manier te verkopen. Geschiedenis in vogelvlucht: 1883 oprichting van porseinfabriek door Regout; 1888 muurtegelfabriek Regout jr.; 1902 glasfabriek Stella; 1925 Kristalunie; 1949 vloertegels; 1957 vloertegelfabriek in Limmel; 1964 REMA overname; 1972 Thyssen-Bornemisza; 1974 DSM; 1983 Koninklijk; 1985 Redland; 1997 Nederlandse eigenaren.

Belangrijke concepten en productkenmerken

Historisch gezien evolueerde de Maastrichtse tegelindustrie door technologische vernieuwing van handmatig naar machinaal persen. In Maastricht werden vloertegels machinaal geperst bij Alfred Regout en wandtegels bij Sphinx, Société Ceramique en Mosa. De tegels varieerden in formaten zoals 13 x 13 cm (tinglazuur) en 15 x 15 cm (machinaal geproduceerd met hoge glans).

Decoratie en technieken evolueerden van blauw Chinees naar meer verdichte motieven zoals majolika, cloisonné en metaalglans. De ontwikkeling van reliëftegels bracht dieptewerking en werd vaak gecombineerd met andere formaten zoals 10,4 x 10,4 cm of 20 x 20 cm.

In gevels en openbare ruimtes werden tegels gebruikt voor bedrijfsnamen, bouwjaren en reclame. Lambrisering, wand- en vloerpanelen maakten deel uit van het interieur- en exterieurontwerp. De Sphinx-passage fungeert heden als een fascinerend sociaal-historisch project waarin duizenden tegels het verhaal van Maastricht als aardewerkstad vertellen.

Typische onderdelen en formaten

• Bloktegels of biseautétegels (metrotegels) in maten zoals 18 x 12 cm, 15 x 15 cm.
• Kwart- en halfformaat tegels voor randafwerkingen en vensterbanken.
• Mooie combinatie van tegeltableaus met afmetingen 13 x 13 cm, vaak tinglazuur.
• Gekristalliseerde tegels van De Porceleyne Fles als hoogtepunten in luxe toepassingen.

De Maastrichtse vloertegels kennen een geschiedenis met betrekking tot de export en de regionale productie. De fabriek van Alfred Regout in Maastricht produceerde vanaf 1888 machinaal hardgebakken vloertegels in 16 x 16 cm, leverbaar in meerdere kleuren en legpatronen. De rol van ingevoerde productschema’s uit Engeland, Duitsland en België benadrukt de internationale dimensie van de Nederlandse tegelindustrie aan het eind van de 19de en begin 20ste eeuw.

Bedrijfscultuur en arbeidsomstandigheden

Het industriële verhaal van Regout en zijn opvolgers raakte de sociale geschiedenis van Maastricht. Arbeiders wonend in arbeiderswijken, kinderarbeid in vroegere tijden en de sociale druk rondom arbeidsomstandigheden zijn thema’s die in historiografie terugkeren. Moderne publicaties en tentoonstellingen, zoals de Sphinx-kwartier-projecten, belichten zowel de technologische als sociale aspecten van deze industriële geschiedenis.

Samenvatting van de belangrijkste data

tags: #vloertegel #regout #maastricht