Bij het aanbouwen aan een bestaande woning is het streven naar een uniforme uitstraling van groot belang. Idealiter worden nieuwe muren gemetseld met dezelfde soort steen en voegdikte als de bestaande constructie. Echter, wanneer de oorspronkelijke steen niet meer leverbaar is, ontstaat er een uitdaging. Een alternatieve steen, zoals de Maaseiker bont VF, kan een nauwe visuele benadering bieden, maar de dikte van de steen en de resulterende voegdikte vereisen zorgvuldige overweging.
De stenen in bestaande woningen variëren vaak in dikte, doorgaans tussen de 40 en 45 mm. Bovendien zijn deze stenen zelden perfect recht en gelijkmatig. Bij een steendikte van 40 mm, zoals bij het Vechtformaat, kan een voeg van 20 mm nodig zijn om aan te sluiten op de bestaande muur, waarbij de steen plus voeg in totaal 60 mm bedraagt. De vraag rijst of metselen met zulke dikke voegen van 20 mm mogelijk en wenselijk is.
Een voeg van 2 cm kan visueel storend zijn en de esthetiek van de gevel negatief beïnvloeden, vooral in vergelijking met de bestaande muren. In dergelijke gevallen kan een aanbouw met een eigen, afwijkende lagenmaat, die beter past bij de nieuwe stenen, een esthetisch aantrekkelijkere oplossing bieden. Soms is het raadzaam om niet te streven naar een exacte kopie, maar te kiezen voor een steen die contrasteert met het bestaande metselwerk, wat een moderne en bewuste keuze kan zijn.
De Technische Aspecten van Voegen en Metselwerk
De minimumdikte voor standaard metselwerk kan worden bepaald aan de hand van tabellen en richtlijnen, zoals die te vinden zijn in toepassingsvoorbeelden van muurdikten die van toepassing waren in eerdere bouwperiodes, bijvoorbeeld de jaren '70.
Muurverzwaringen worden toegepast om de stijfheid en stabiliteit van een muur te vergroten op plaatsen waar extra belastingen afgevoerd moeten worden. Deze verzwaringen kunnen eenzijdig of tweezijdig worden uitgevoerd.
Een interessant architectonisch element dat vaak op oude torens wordt aangetroffen, zijn spaarvelden. Deze zijn meestal recht afgewerkt aan de zijkanten en onderkant, maar de bovenkant wordt vaak versierd met een boog of boogfries. Spaarvelden kunnen tevens vensters of andere openingen bevatten.
Bij de constructie van hoeken van gebouwen worden hoekstenen gebruikt, die uit hele stenen worden gehakt of gezaagd. De afmetingen van deze stenen worden bepaald door het metselverband. Gehakte stenen vereisen bijschuren of slijpen, wat kan resulteren in vlakken die qua kleur en structuur afwijken van de oorspronkelijke steen.
Een alternatieve hoekafwerking is de ronde hoek, die bij correcte uitvoering kan bijdragen aan het voorkomen van vochttransport naar binnen, zelfs bij een nat buitenblad.
Ontwikkelingen in Muurconstructies en Isolatie
De ontwikkeling van de spouwmuur heeft geleid tot het gebruik van steeds dikkere lagen isolatiemateriaal, wat de warmteweerstand van de muur verhoogt. Dit geldt ook voor verbrede spouwen.
Bij losstaande binnen- en buitenbladen is vaak alleen het halfsteens binnenblad vloerdragend. Om een adequate constructieve eenheid te garanderen, worden spouwankers gebruikt om het binnenblad met het buitenblad te koppelen. De vereiste hoeveelheid spouwankers, zoals 4 stuks RVS spouwankers ø 4 per m² voor gevels tot 10 meter, is afhankelijk van de constructie.
Er is zorg over de onverkorte toepassing van verzinkte spouwankers in de bouw. Vanwege de hoge blootstelling aan vocht, moeten spouwankers in Nederland doorgaans van roestvast staal zijn vervaardigd. Goede ventilatie van de spouw is essentieel.
Ventilatie is ook belangrijk boven muuropeningen zoals kozijnen, vooral bij bredere openingen (groter dan ca. 1 meter). Dit geldt eveneens boven de funderingsbalk.
Open Stootvoegen en Ventilatie
Het aantal open stootvoegen is afhankelijk van de steenkeuze en de toegepaste details. Bij metselwerk van stenen met een laag vochtopnemend vermogen wordt een open voeg om de twee strekken aanbevolen. Bij stenen met een hoog vochtopnemend vermogen kan dit om de vier strekken.
Om overmatig binnendringen van hemelwater te voorkomen, werd de stootvoeg soms voorzien van een kleine hoeveelheid voegspecie die naar de spouw omhoog liep. Bij open voegen voor afwatering is dit niet het geval; deze voegen vereisen aandacht in verband met de afwatering.
Hoewel open voegen het ventilatieoppervlak aanzienlijk kunnen verkleinen, kan dit worden opgelost door een extra open stootvoeg toe te passen.
Moderne Metseltechnieken en Materiaalvariaties
Lijmwerk biedt een aanzienlijk hogere en homogenere sterkte dan traditioneel metselwerk, waardoor de gevelsterkte primair wordt bepaald door de sterkte van de steen zelf. Metselen zonder stootvoegen is eveneens een mogelijkheid, waarbij de stenen in elke laag koud tegen elkaar aan komen te liggen. Vanwege maattoleranties in baksteensorteringen is er echter altijd een minimale stootvoegruimte van circa 0,5 mm.
Een andere ontwikkeling in de baksteenarchitectuur is het droogstapelsysteem met speciale stenen voorzien van gleuf en bevestigingsclips. Dit systeem resulteert in een strak, kleurintensief gevelbeeld en is snel en eenvoudig te verwerken, zonder de noodzaak van vakkennis in metselen en verlijmen.
De keuze van metselspecie is afhankelijk van de locatie van het metselwerk; sterkere mortels worden gebruikt voor kelders en funderingen, terwijl slappere mortels geschikt zijn voor binnenwerk. Metselwerk aan kelders, funderingen en trasramen kan het beste worden uitgevoerd met specie die hoogovencement bevat.
De laatste decennia hebben innovaties geleid tot nieuwe methoden voor het verwerken van gevelstenen. Naast traditioneel metselen, heeft het lijmen van stenen een vaste plaats verworven in de bouw.
Maattoleranties en Formaten van Bakstenen
Veel baksteenformaten hebben een gestandaardiseerd formaat en dragen specifieke namen, zoals Waalformaat en Vechtformaat. Tijdens het bakproces krimpt een baksteen ongeveer 8%, en diverse andere factoren beïnvloeden de uiteindelijke afmetingen. Hierdoor moet rekening worden gehouden met maattolerantie en maatspreiding.
Maattolerantie (Tx)
De maattolerantie verwijst naar de afwijking van de gemiddelde maat van een partij ten opzichte van de gedeclareerde maat (nominale maat). Deze afwijking kan door het bakproces en andere factoren tot circa 4% verschil opleveren. De maattolerantie kan betrekking hebben op de lengte (strek), breedte en dikte van de baksteen. Een afwijking in de lengte van de baksteen beïnvloedt de dikte (breedte) van de stootvoeg.
De door de fabrikant opgegeven maat is doorgaans een gemiddelde maat van een grote hoeveelheid stenen. De maattolerantie wordt vaak berekend als een factor maal de wortel uit de nominale maat in mm, met een minimumwaarde indien de berekende waarde lager is. Tolerantieklasse T2, met een kleinere afwijking, is beter dan T1.
Voorbeeld: een maattolerantie van T2 voor een strek van 210 mm is 0,25 * wortel(210) ≈ 3,5 mm, afgerond op 4 mm. Dit betekent dat de lengte van de strek kan variëren tussen 206 mm en 214 mm, een verschil van 8 mm.
Maatspreiding (Rx)
Om de grote kloof van 8 mm te verkleinen, is de maatspreiding ingesteld. Deze geeft het maatverschil tussen de kleinste en de grootste steen uit een selectie van 10 willekeurig getrokken stenen van een partij. De maatspreiding zorgt voor een constanter "domein" binnen de door de maattolerantie bepaalde afmetingen, waardoor de maatafwijking kleiner is (bijvoorbeeld slechts 4 mm in plaats van 8 mm).
Voorbeeld: bij een gemiddelde lengte van 208 mm en een vereiste maatspreiding R2, mag de maximale afwijking van die partij circa 0,3 * wortel(208) ≈ 4 mm bedragen. Maatspreidingsklasse R2 is beter dan R1 als een klein spreidingsgebied gewenst is.
Het is belangrijk op te merken dat de maatspreiding gebaseerd is op een selectie van slechts tien stenen, wat de betrouwbaarheid kan beïnvloeden. Echter, de tolerantie van 8 mm kan voor metselwerk, zeker met smalle voegen, te groot zijn.
Aantal Stenen per m²
Het aantal stenen per vierkante meter is afhankelijk van de verwerkingswijze (metselen, dun metselen, lijmen, geen stootvoeg), de voegdikte (meestal circa 10 mm), maattoleranties en maatspreiding, evenals hak- en breekverlies (circa 3%).
De berekening voor gevelbaksteen is als volgt: (1 * 1000 * 1000) / ((lengte + voeg in mm) * (hoogte + voeg in mm)). Voor straatbaksteen (zonder voegen) geldt: (1 * 1000 * 1000) / ((lengte in mm) * (breedte in mm)).
Modulair Systeem
Het modulair systeem streeft naar eenheid door de genormaliseerde afmetingen van bakstenen af te stemmen op een basismatrix van 100 mm. Dit betekent dat elke afmeting van de steen, inclusief twee halve voegen, gelijk moet zijn aan 100 mm of een veelvoud daarvan. Indien een afmeting kleiner is dan 100 mm, moeten meerdere afmetingen worden gesommeerd om een moduul te vormen.
De opgegeven nominale afmetingen van bakstenen komen vaak niet overeen met de werkelijke gemiddelde productieafmetingen. Dit komt doordat in het modulaire systeem werd gerekend met een nominale voegdikte van 10 mm, terwijl in de praktijk een voeg van 12 mm gemakkelijker te realiseren is en beter presteert.
Voegdiktes en Hun Invloed op Esthetiek en Constructie
Het metselverband, het patroon waarin gevelstenen worden geplaatst, bepaalt de uitstraling en ritmiek van een gevel. Vroeger had het verband ook een constructieve functie, maar tegenwoordig ligt de nadruk vooral op esthetiek en stijl.
De keuze van een metselverband hangt af van het type woning en de gewenste uitstraling. Voor moderne architectuur zijn strakke patronen zoals stapelverband, wildverband met dunne voegen of verticale verwerking populair. De juiste voegdikte versterkt het lijnenspel en beïnvloedt hoe strak, verfijnd of expressief de gevel oogt.
Klassieke woningen en renovaties komen beter tot hun recht met halfsteens-, Vlaams- of Engels verband, die rust en evenwicht uitstralen. Voor meer dynamiek of expressie kunnen klezoorverband, claustra of een speels wildverband worden gekozen. Staand verband of verticale verwerking zijn ideaal om een gevel optisch te verlengen en ritme te creëren.
Adviezen voor Voegdiktes
In de praktijk wordt de voegdiepte vaak berekend als circa 2/3 van de voegbreedte, met een minimale diepte en breedte van 6 mm. Dit geldt ook voor het aanbrengen van afdichtingsmassa's.
Voor bewegingsvoegen wordt een voegdiepte van ongeveer 2/3 van de voegbreedte aanbevolen, met zowel diepte als breedte van minimaal 6 mm.
Bij het combineren van wand- en vloertegels is het essentieel om de fabricagematen van de tegels te controleren en de voegbreedte hierop aan te passen. Raadpleeg het certificaat voor specifieke voegbreedtes.
Voegen tot een breedte van 20 mm zijn geschikt voor zowel binnen als buiten. De toepassing dient te gebeuren met een brede voeg; over het algemeen wordt een voeg van 5-10 mm aanbevolen, afhankelijk van de weersomstandigheden en de afmetingen van de steen.
Bij bredere voegen moet de voegdiepte ongeveer de helft van de voegbreedte zijn, conform DIN 18 540, blad 3.
Voor een voegbreedte van 20 mm wordt de bevestiging van herstellingspanelen gedaan door de tandzijde. De voegbreedte moet vooraf worden bepaald en bij de bestelling van gevelpanelen worden doorgegeven.
Bij voegbreedtes van circa 5 mm is een vierkante voegdoorsnede raadzaam. De maatvastheid van niet-gerectificeerde tegels met een geadviseerde voegbreedte van 3-4 mm maakt een regelmatig voegpatroon mogelijk.
De hoeveelheid voegmateriaal die nodig is, hangt af van het formaat van de ondergrond en de gebruikte voegbreedte.
LASVERBINDINGEN (Typen): Verschillende soorten randvoorbereiding voor lasverbindingen (Animatie).
De maatvoering van metselwerk, zowel voor wanden als wandopeningen, dient te worden afgestemd op de maatvoering van de baksteen. In het ontwerpstadium worden de zogenaamde koppenmaat en lagenmaat uitgezet. De koppenmaat wordt bepaald door minimaal 20 bakstenen uit de geleverde partij te gebruiken.
Bij een muuropening is de maatvoering: n x koppenmaat + voeg. Een muur of muurdam heeft een maatvoering van n x koppenmaat - voeg.
De lagenmaat is de maatvoering in verticale richting en is gelijk aan de gemiddelde dikte van de baksteen plus de gemiddelde lintvoegdikte. De hoogte van het metselwerk is altijd een veelvoud van de lagenmaat. In de praktijk wordt door de metselaar de gemiddelde baksteendikte vastgesteld door 10 stenen op hun kant naast elkaar te leggen en het totaal door tien te delen. In veel projecten wordt uitgegaan van 16 lagen per meter.
Panorama-gevelstenen in beton, die maatvast en strak van vorm zijn, lenen zich uitstekend voor diverse metselverbanden, waaronder halfsteens, wildverband, claustra en verticale verwerking. Deze stenen bieden nauwkeurige maatvoering, veelzijdige verwerking en duurzaamheid.
tags: #voegdikte #bij #engels #metselwerk