Reddings- of isolatiedekentjes zijn heel handig, omdat ze zo licht zijn en in een klein pakje kunnen. Ze zitten in veel EHBO-kastjes, je kan ze makkelijk meenemen op reis en ze worden vooral gebruikt om jezelf of iemand anders warm te houden. Isolatiedekentjes hebben meestal een zilverkleurige en een goudkleurige kant. Dat zorgt voor verwarring. Volgens verschillende bronnen zouden beide zijden een andere functie hebben (1). Wanneer iemand onderkoeld is en het warm moet krijgen, zou je het dekentje met de goudkleurige kant naar buiten moeten gebruiken. Omgekeerd zou je het dekentje met de zilverkleurige kant naar buiten moeten gebruiken als iemand oververhit is en je wil voorkomen dat die persoon verder opwarmt.
Wat zegt de praktijk over de twee zijden?
Maakt het echt veel verschil welke kant van het dekentje je gebruikt? Bron (1) Brandbeveiligingshop.be. Isothermisch deken. en ehbo.koffer.be. Reddingsdeken. De onderliggende gedachte is dat zilver meer licht weerkaatst, waardoor je bij oververhitting warmte zou afhouden met de zilverkleurige kant aan de buitenzijde. Die hypothese wordt echter niet ondersteund door de praktijk. Onderzoek vindt geen of nauwelijks een verschil tussen de opwarmende of afkoelende eigenschappen van de zilveren en gouden kant (2).
Iemand die oververhit is, pak je best niet in een aluminiumdekentje in: het koelt niet af en zal het slachtoffer eerder isoleren en verder opwarmen. Bij extreme hitte kan je zo’n dekentje eventueel wel als een scherm gebruiken tegen de zon. Wel biedt het kleurverschil een voordeel: in sneeuwlandschappen of in de wildernis is de gouden kant aan de buitenzijde beter zichtbaar dan de zilveren kant. Dat kan helpen om slachtoffers sneller te spotten tijdens een reddingsactie (3).
Wanneer wel en wanneer niet gebruiken?
Conform de bronnen kun je de isolatiedeken gebruiken om een slachtoffer warm te houden bij onderkoeling, en ook om het slachtoffer koel te houden bij hitteletsel of brandwonden. Een deken werkt als isolatie, reflectie en bescherming tegen vuil; het is lichtgewicht, compact en prima voor een EHBO-koffer. Een gouden buitenkant is zichtbaar bij reddingsacties, wat een praktisch voordeel biedt bij snelle lokalisatie van slachtoffers.
Een belangrijke waarschuwing uit de bronnen: de dekens zijn brandbaar, dus gebruik ze niet in de buurt van een vuur als het slachtoffer zich nog bij de brandhaard bevindt. Het hoofd dient goed ingepakt te worden, maar het gezicht moet vrij blijven. De deken kan ook gebruikt worden als schaduwdoek om warmte van de zon te weren, zeker in open gebieden of tijdens reddingsoperaties.
Technische eigenschappen en toepassingen
- Afmeting: circa 160 cm x 210 cm
- Beschermt tegen koude en tegen warmteontwikkeling
- Isolering, waterdicht en geleidend
- Goud- en zilverkleurige kanten met lichtreflectieve werking
- Eenmalig gebruik mogelijk maar herbruikbaar afhankelijk van schade
De dekens worden vaak toegepast als standaardonderdeel van EHBO-koffers en in noodsituaties waarbij lichaamswarmte behouden moet blijven of juist reguleren. In extreme hitte kan het deken ook als wind- en zonnescherm fungeren wanneer het correct wordt gebruikt als reflecterend oppervlak. De gouden kant naar buiten is het meest zichtbaar in sneeuw- of wildernisomstandigheden, wat mogelijk sneller reddingsacties ondersteunt.
Onderzoeks- en praktijkbeoordelingen
Onderzoek toont weinig verschil tussen de zilveren en gouden kant bij opwarming of afkoeling, maar de zichtbaarheid en het gebruik in koude, winderige omstandigheden kunnen wel verschillen. Een aantal studies wijst op de beperkte impact van de kant op de werkelijke thermische effecten, terwijl observeren en reddingstechnieken beïnvloed kunnen worden door de zichtbaarheid van de gouden buitenkant.
Praktische tips voor gebruik
- Leg de zilveren kant naar buiten bij directe zonbestraling om reflectie te beperken en warmte tegen te houden als iemand warm moet blijven.
- Leg de gouden kant naar buiten wanneer zichtbaarheid belangrijk is voor reddingsacties in sneeuw of wildernis.
- Hoofd goed inpakken, gezicht vrijlaten, en draag het deken om het slachtoffer heen zodat lichaamswarmte behouden blijft.
- Laat de deken niet wapperen in de wind; bevestig indien nodig met tape of touwen, maar wees voorzichtig met dubbel glas en scherpe randen.
- Gebruik de deken als schaduwdoek tegen zon, of als tijdelijke onderkomen in noodsituaties.
Emergency Action Plan
Conclusies uit de praktijk
Conclusie: Aluminiumdekentjes zijn licht en handig mee te nemen als klein pakje. Ze worden vooral gebruikt om sterke afkoeling te voorkomen. Gebruik ze niet om een oververhit slachtoffer af te koelen: dat werkt eerder averechts. Deze dekentjes hebben een gouden en een zilveren kant, en wat er ook beweerd wordt, het maakt normaal gesproken niet uit welke kant je gebruikt om jezelf of een slachtoffer in te wikkelen. Je blijft in beide gevallen warm, en de gouden kleur aan de buitenkant heeft wel een voordeel: die is beter zichtbaar bij reddingsoperaties.
Extra notities uit de bronnen
- Isolatiedekentjes zijn ontwikkeld in de jaren 60 voor de ruimtevaart en bestaan vaak uit Mylar met een dunne aluminium coating.
- In noodsituaties reflecteert de deken stralingswarmte; tot wel 90% van de lichaamswarmte kan worden teruggekaatst, afhankelijk van gebruik.
- Let op dat de deken brandbaar is; gebruik dus met voorzichtigheid in de buurt van vuur.