Een groeiende hoeveelheid asbestafval belandt jaarlijks op de stort. Recycling is het modewoord, maar iedere afvalzak met kankerverwekkend asbest belandt in Nederland op de stort. Sinds het in 2012 aangekondigde verbod op asbestdaken, dat in 2024 ingaat, is de verwijdering van deze daken in een stroomversnelling geraakt. Het ministerie van infrastructuur en waterstaat stelt dat ‘storten een ongewenste optie is omdat Nederland anno 2050 een circulaire economie moet hebben en om te voorkomen dat risico’s worden doorgegeven aan volgende generaties’.
Het ministerie liet Bureau KLB onderzoek doen naar de technieken om asbest onschadelijk te maken. Voor de toekomstige generaties hebben de onderzoekers ogenschijnlijk slecht nieuws: technieken om asbestafval te verwerken zijn er wel, maar liggen nog relatief ver van de Nederlandse markt. Het Europese Parlement gaf reeds in 2013 aan dat het storten van asbest een tijdelijke oplossing is, maar niet de meest veilige methode. Ook in Nederland is niet alles op orde bij stortlocaties. Op een stortlocatie in Heerenveen lag asbest open en bloot opgestapeld.
Dat leidde vorige maand tot vragen van het Friese ChristenUnie-Statenlid Richard Klerks: “Je ziet de golfplaten gewoon liggen. Ik maak mij zorgen, niet alleen om hoe asbestafval wordt bewaard, maar ook om het feit dat we het opslaan.” Ondertussen gaat de sanering van daken met een asbesthoudend cement door. Jaarlijks wordt meer dan 10 miljoen vierkante meter asbestdak gesloopt. Tot 2024 moet nog een kleine 100 miljoen vierkante meter asbestdaken worden opgeruimd, goed voor ongeveer een miljoen ton afval.
Milieu- en asbestdeskundige Otto Hegeman maakt zich zorgen om de hoeveelheid. “De boodschap van de overheid is dat het verwijderen van asbesthoudende daken succesvol verloopt. Toch lijken er wel oplossingen voorhanden. Zo kwam in 2011 de Twentse ondernemer Anton Reef met het plan voor een verwerkingsfabriek waarin een oven asbestvezels op hoge temperatuur vernietigt. De installatie zet het afval om in een nieuwe bouwstof. De oplossing werd in regionale media het ‘ei van Colombus voor asbest’ genoemd. Maar zeven jaar later staat er nog geen fabriek.
Staatssecretaris Stientje van Veldhoven van infrastructuur en waterstaat schrijft in een brief aan de Kamer: “Ik vind het van belang ontwikkelingen te stimuleren en zal de aanbevelingen uit de onderzoeken nader bestuderen.” Waarom dit pas nu gebeurt, begrijpt Hegeman niet.
Hoe gaat het nu met inzameling en storting van asbest in Nederland?
Asbest is gevaarlijk voor de gezondheid. Daarom moet al het asbest van daken en uit huizen weggehaald worden, meestal op een speciale manier door mannen in witte pakken. Maar als het asbest je huis uit is, wat gebeurt er dan eigenlijk mee? Afvalverwerker Attero verzamelt en verwerkt al het huisvuil, gft en plastic afval uit de regio, maar in Wijster hebben ze ook een stortplaats voor gevaarlijk afval, zoals asbest. Margriet Zwaneveld is woordvoerder bij Attero: “Het asbest dat van daken komt, wordt op locatie direct dubbel verpakt op een pallet, of in een speciaal daarvoor ontwikkelde big-bag in een container gedaan.”
Als de container vol is, of het werk klaar, dan wordt het asbest afgevoerd. “Bij voorkeur gaat het direct naar een stortplaats, zoals in Wijster, of anders via de werf van de sloper of verwijderaar naar een stortlocatie.”
- Samenkomst op de stortplaats: Zodra het asbest in Wijster aankomt op de stortplaats, wordt er zorgvuldig mee omgegaan: “Het asbest wordt, in de verpakking, in het stortvak gestort, en dagelijks afgedekt met ander afval. Op deze manier is er geen verspreiding mogelijk.”
- Dubbele afdichting en waterzuivering: “De stortplaats is aan de onderkant voorzien van een dubbele afdichting om verontreiniging naar het grondwater te voorkomen. Het water wat uit de stortplaats komt wordt eerst gezuiverd voordat het verder wordt afgevoerd.”
In het kort gezegd wordt het asbest dus van de daken gehaald, goed verpakt, en in de grond gestopt. Je zou denken dat het in deze tijden van groene energie, recycling en duurzaamheid efficiënter zou moeten kunnen. Volgens Zwaneveld gaat die vlieger helaas niet op: “Op dit moment zijn er geen economisch haalbare recyclingmethodes voor asbest. Daarbij kan ook niemand de garantie geven dat er na recycling geen enkele asbestvezel meer aanwezig is.”
Waarom storten nog steeds de gangbare optie is
Met onze rubriek 'Zoek het uit!' willen we door jullie aan het werk gezet worden. Wij gaan aan de slag met de door jou ingestuurde vragen. Heb jij ook een vraag over je woonplaats, regio of iets anders dat te maken heeft met Drenthe? Stel hem hier! Bovendien wordt vandaag in de Tweede Kamer gesproken over de asbestwet, dus een extra goede reden om op zoek te gaan naar het antwoord.
En waar beter te beginnen dan de plek waar het meeste afval eindigt: op de vuilnisbelt. Afvalverwerker Attero verzamelt en verwerkt al het huisvuil, gft en plastic afval uit de regio, maar in Wijster hebben ze ook een stortplaats voor gevaarlijk afval, zoals asbest. Margriet Zwaneveld is woordvoerder bij Attero: “Het asbest dat van daken komt, wordt op locatie direct dubbel verpakt op een pallet, of in een speciaal daarvoor ontwikkelde big-bag in een container gedaan.”
“Zodra het asbest in Wijster aankomt op de stortplaats, wordt er zorgvuldig mee omgegaan: Het asbest wordt, in de verpakking, in het stortvak gestort, en dagelijks afgedekt met ander afval.” Dit gebeurt trouwens niet alleen op deze manier bij Attero in Wijster, maar op alle stortplaatsen in Nederland gaat het zo. Hoewel het asbest niet bewerkt wordt voor het de grond ingaat, afgezien van het goed inpakken, hoeven we ons volgens Zwaneveld geen zorgen te maken: “Een stortplaats is speciaal ingericht om afvalstoffen te ontvangen. De stortplaats is aan de onderkant voorzien van een dubbele afdichting om verontreiniging naar het grondwater te voorkomen.”
Recycling als toekomstbeeld: van droom naar naleving
Het water wordt gezuiverd voordat het verder wordt afgevoerd. In het kort gezegd worden handleidingen en regelgeving steeds strikter gericht op selectieve inzameling en juiste verwerking. Een belangrijke hoop ligt op verwerkingsfabrieken die asbest kunnen omzetten in ongevaarlijk en herbruikbaar materiaal. Een van de bekendere voorbeelden is D-Nature, dat een thermisch proces benut om asbest volledig te vernietigen en te veranderen in een cementachtig residu.
Anton Reef van Twee R Recycling noemde het proces dat asbest cementhoudend materiaal omzet in bruikbare restproducten vergelijkbaar met popcorn: de vezels “ontploffen” en worden onschadelijk zonder dat er restvezels blijven. Vergeleken met verglazing (tot 1400°C) gaat Reef voor een temperatuur van ongeveer 1000-1100°C, langer, waardoor vezels effectief worden vernietigd. Inmiddels heeft Reef zijn patent verkocht aan D-Nature, dat hoopt komend najaar de plannen voor een vestiging bekend te maken. De overheid heeft de garantie gegeven dat er een verbod komt op het storten van asbest zodra de verwerkingsfabriek operationeel is.
In eerste instantie zal de fabriek alleen nieuw ingenomen asbestcement verwerken, maar later kan ook asbest dat nu op stortplaatsen ligt verwerkt worden. Andere asbesthoudende materialen zoals koorden en spuitasbest kunnen mogelijk ook verwerkt worden, maar dit zijn op dit moment niet de grootste hoeveelheden. De capaciteit van de doorbraaktechnieken is echter nog ontoereikend om alle vrijkomende asbest zo te verwerken.
Welke staatsreeptefecten en regelgeving gelden er nu precies? In Nederland is sinds januari 1994 de verkoop, handel en toepassing van asbest verboden; bewerking is verboden behalve bij sanering door professionals. Asbestinventarisatie is in veel gevallen verplicht bij renovatie of sloop van gebouwen ouder dan 1994. Particulieren kunnen in sommige gevallen zelf verwijderen, maar vaak is dit voorbehouden aan erkende specialisten.
Beveiliging en opslag op stortplaatsen
Via de OVAM en regionale samenwerkingsverbanden blijven opslagregels voor asbest voortdurend onder de loep. In Vlaanderen wordt een doorstroomcapaciteit van stortplaatsen geëvalueerd, met een verwachte minimale restcapaciteit die nog enkele jaren toereikend is. Het beleid is gericht op het minimaliseren van storten en het stimuleren van hoogwaardige verwerking of recycling waar mogelijk. De regelgeving bepaalt dat asbesthoudend afval altijd naar een erkende verwerker of stortplaats moet gaan en nooit hergebruikt mag worden in andere toepassingen.
Recycling: What really happens to recyclable waste in the U.S. | JUST THE FAQS
Praktische opties voor particulieren en bedrijven
De gevevens tonen verschillende routes voor inzameling en verwerking:
- Recyclagepark: Hechtgebonden asbestafval kan naar het recyclagepark gebracht worden, verpakt volgens instructies om stofvorming te voorkomen.
- Geregistreerde asbestinzamelaar: Als u asbestafval wilt laten ophalen, voert een erkende inzamelaar de afvoer uit naar een vergunde verwerkingsinstallatie. Vraag altijd om een afgiftebewijs.
- Ophaling door de gemeente: Veel gemeenten organiseren een bronophaling voor asbestcement, vaak met subsidies en uitsluitend voor hechtgebonden asbesttoepassingen.
Wat betreft asbestvrije cementplaten of leien: momenteel bestaat er geen aparte verwerking tot nieuwe grondstof; brekers kunnen dit niet accepteren en het wordt gestort als asbesthoudend vezelcement. OVAM werkt aan verwerkingsoplossingen zodat NT-NG/NV vezelcement afval in de toekomst mogelijk selectief kan worden ingezameld en verwerkt tot nieuwe grondstoffen.