Een van de instrumenten die het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) inzet om veilige en gezonde arbeidsomstandigheden te bevorderen, is certificatie. Het Arbeidsomstandighedenbesluit schrijft onder andere voor dat een bedrijf dat asbest wil verwijderen of wil opruimen, eerst moet weten onder welke risicoklasse gewerkt moet worden. Het Arbeidsomstandighedenbesluit en vooral de bijbehorende regeling wordt op regelmatige basis gewijzigd. Ascert (Stichting certificatie asbest) is de door de minister van SZW aangewezen beheerstichting in het werkveld asbest. De certificatieschema's worden door het ministerie vastgesteld en gepubliceerd in de Staatscourant. Zie de Staatscourant van 28 maart 2022 (Stcrt. Nieuwsbericht09-04-2026 | 18:30Om werken met asbest veiliger te maken, wordt naar verwachting per 1 januari 2027 een nieuw vergunningstelsel ingevoerd. Ook komen er erkende opleidingen voor werknemers die met asbest werken.
De veranderingen zijn het gevolg van de nieuwe Europese Asbestrichtlijn. De nieuwe regelgeving gaat nu in internetconsulatie, zodat belanghebbenden kunnen reageren op de uitwerking ervan. Om werknemers beter te beschermen tegen de risico’s van asbest, is de Europese regelgeving strenger geworden. Deze Europese richtlijn vereist dat er gewerkt wordt met een vergunningstelsel. Dat is ten opzichte van de huidige regels een grote stelselwijziging. Alle Europese lidstaten moeten aan de nieuwe regels voldoen.
Voor bedrijven komen verschillende categorieën vergunningen, van beperkt tot uitgebreid. Welke vergunning ze nodig hebben, hangt af van wat voor asbest ze verwijderen. Bedrijven die bijvoorbeeld alleen asbest in kitranden van ramen verwijderen, zoals schilders, hebben een beperkte vergunning nodig. Voor het verwijderen van asbest in onder meer stucwerk of isolatiemateriaal geldt de uitgebreide vergunning. Ook voor werknemers die met asbest werken, gaan andere regels gelden. Zij moeten een opleiding volgen bij een erkende opleider. Na afronding moeten ze zich blijven bijscholen. De opleidingsresultaten komen in het register Gezond en Veilig werken met Asbest. Nu al hebben mensen die met asbest werken een opleiding nodig. Daarom zijn er al veel asbestopleidingen die naar verwachting in aanmerking komen voor erkenning. Het conceptbesluit en de conceptregeling liggen nu ter inzage.
Asbest komt nog regelmatig voor in oudere gebouwen en ondergrondse netwerken. Dat brengt gezondheidsrisico’s met zich mee bij onderhoud, renovatie en sloop. Op dit moment kent Nederland een stelsel van certificering en risicoklasse-indeling, waarbij asbest wat in de hogere risicoklassen alleen door gecertificeerde asbestverwijderingsbedrijven mag worden verwijderd. In de nieuwe regelgeving worden alle bedrijven die met asbest werken gezien als ‘asbestverwijderaars’, ongeacht in welke risicoklasse de asbesttoepassing valt. Denk aan het verwijderen van een asbesthoudende pakking (of een hele flens), het verwijderen van een asbestcementbuis of het losmaken van asbesthoudende glaskit. Ook voor deze asbesttoepassingen moet je straks een certificering hebben. Bovendien moet je kunnen aantonen dat je de regels goed naleeft.
Waaruit bestaan de vergunningencategorieën? Vergunning beperkt Voor werkzaamheden met een lage kans op blootstelling aan asbest. Vergunning basis Voor werkzaamheden met een hogere kans op blootstelling. Vergunning uitgebreid Voor werkzaamheden met de hoogste kans op blootstelling aan asbest (denk aan asbestsaneringsbedrijven). Welke vergunning en welk certificaat je nodig hebt, hangt af van de exacte werkzaamheden, het type asbesttoepassing en het risico. Bedrijven die zich bezighouden met onderhoudswerkzaamheden en/of met grondwerk, zullen vooral te maken krijgen met de vergunning beperkt en vergunning basis. Let op: De indeling is gebaseerd op een combinatie van het producttype dat asbest bevat en het mogelijke risico. De duur van de blootstelling telt juist niet mee.
Medewerkers die met asbest werken of hieraan kunnen worden blootgesteld, moeten straks een opleiding volgen bij een erkende instructeur of opleider. Dit geldt óók voor medewerkers die zelf geen asbest verwijderen maar het wel kunnen tegenkomen in hun werk. Voor lichte werkzaamheden in de vergunningcategorie beperkt, is een bewijs van deelname voldoende; voor zwaardere werkzaamheden (basis en uitgebreid) komt er een examen en een diploma. Deze gegevens worden opgenomen in een landelijk register. Medewerkers die aan asbest worden blootgesteld, moet je periodiek een medische keuring aanbieden. Vooraf moet duidelijk zijn of en waar asbest aanwezig is. Dat kan via bestaande documentatie, via een asbestinventarisatierapport of via identificatie.
Voor asbestverontreiniging in de bodem - stukjes asbestmateriaal - blijven de huidige grenswaarden gelden in combinatie met de volumegrens uit de omgevingswet (deze wet verandert niet). Asbestcementproducten, zoals asbestcementbuizen, gaan onder vergunning basis vallen. Mogelijk kan je hiervoor de werkwijze uit de arbocatalogus Netbeheerders volgen. Voorafgaand aan de asbestverwijderingswerkzaamheden moet je per asbestproduct een risicobeoordeling maken via het programma SMART-ns. SMART-ns bepaalt het verwachte blootstellingsrisico op basis van het product, de duur van de werkzaamheden en de gebruikte werkmethode. Werken met asbest kan levensgevaarlijk zijn. Technisch gezien is asbest een ideaal materiaal: slijtvast, brandwerend en vooral bijzonder goedkoop. Tientallen jaren geleden bleek echter dat het inademen van asbestvezels gevaarlijke ziektes kan veroorzaken, zoals stoflongen, longkanker en buikvlieskanker.
De Europese Asbestrichtlijn is in 2023 aangescherpt. Deze richtlijn stelt minimumeisen waaraan Europese lidstaten moeten voldoen om werkenden te beschermen tegen de risico’s van asbest. De lidstaten kregen tot 21 december 2025 de tijd om hun regelgeving hierop aan te passen. In Nederland leidt dit tot wijzigingen in de Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregelgeving. Vanwege de omvang van deze wijzigingen is het niet gelukt de Asbestrichtlijn op tijd te implementeren, maar wordt ernaar gestreefd de regelgeving in Nederland op 1 januari 2027 in werking te laten treden. Tot die tijd blijft de huidige regelgeving van kracht en verandert er voor bedrijven in Nederland niets. Lees meer over de aanpassing van de Europese Asbestrichtlijn en de gevolgen voor Nederland.
Nieuwe regels in consultatie en wat dit betekent voor bedrijven
Nieuwe Europese regels gelden in Nederland vanaf 2027; tot die datum blijft de huidige regelgeving van kracht. Het voorontwerpbesluit en de voorontwerpregeling liggen nu ter inzage. Om werken met asbest veiliger te maken, wordt naar verwachting per 1 januari 2027 een nieuw vergunningstelsel ingevoerd. Ook komen er erkende opleidingen voor werknemers die met asbest werken. De veranderingen volgen uit de Europese Asbestrichtlijn en de noodzaak om de grenswaarden en risicobeoordelingen aan te passen aan het stofniveau in plaats van enkel het type toepassing.
Wat betekent dit concreet voor praktijk? Alle projecten met asbest moeten vooraf worden geïnventariseerd. De inventarisatie wordt uitgevoerd door gecertificeerde asbestinventarisatiebureaus. Als uit de inventarisatie blijkt dat verwijdering in risicoklasse 2 of 2A valt, mag dit alleen door een gecertificeerde asbestverwijderaar plaatsvinden. Bij risico klasse 1 mag ook een niet-gecertificeerd bedrijf verwijderen, maar moeten de werknemers wel getraind zijn en gezondheidsonderzoeken kunnen doen. Voor verwijderingswerkzaamheden is een melding vereist bij de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA), en bij risicoklasse 2 of 2A ook in het Landelijk Asbestvolgsysteem (LAVS).
Medewerkers die met asbest werken moeten beschermende maatregelen treffen: persoonlijke beschermingsmiddelen, douche-units, en adembescherming (bijv. volgelaatsmasker met P3-filter) zijn essentieel. Tevens moet het risico op blootstelling aan asbest in de RI&E (Risico-Inventarisatie en Evaluatie) worden vermeld. Periodieke medische keuringen voor werknemers die aan asbest worden blootgesteld zijn verplicht. Voorafgaande aan werkzaamheden moet duidelijk zijn of en waar asbest aanwezig is, wat vaak via asbestinventarisaties en identificatie gebeurt.
In de publieke informatie en opleidingen ligt de nadruk op praktische handvatten: hoe asbest aantreffen, inventariseren, verwijderen en melden. Het platform Veilig in elke Vezel biedt tips en hulpmiddelen om veilig en gezond te werken in de asbestverwijdering; dit initiatief komt van VERAS, VVTB en Stichting Ascert.
Kernpunten per onderwerp
- Certificering is verplicht voor asbestverwijderingswerkzaamheden in hogere risicoklassen; voor lagere risicoklassen kan ook zonder certificaat worden gewerkt met voldoende training.
- Drie vergunningencategorieën: beperkt, basis en uitgebreid, afhankelijk van de blootstellingskans en het type asbesttoepassing.
- Inventarisatie vooraf door gecertificeerd asbestinventarisatiebureau; verwijdering afhankelijk van risicoklasse door gecertificeerde verwijderaars.
- Registratie en toezicht: resultaten van opleidingscertificaten en examenresultaten worden in landelijke registers opgenomen.
- Medische keuringen en periodieke gezondheidsbewaking voor medewerkers die met asbest werken.
- Voor de bodemverontreiniging blijft de huidige grenswaarde gelden in combinatie met de omgevingswet; asbestcementproducten vallen onder vergunning basis.
- SMART-ns-programma wordt gebruikt voor risicobeoordeling voorafgaand aan asbestwerkzaamheden.
Risicobeoordeling en SMART-ns
Voorafgaand aan asbestverwijderingswerkzaamheden moet per asbestproduct een risicobeoordeling worden gemaakt via het programma SMART-ns. SMART-ns bepaalt het verwachte blootstellingsrisico op basis van het product, de duur van de werkzaamheden en de gebruikte werkmethode. Dit proces ondersteunt een doelgerichte aanpak van beschermingsmaatregelen en vergunningkeuzes.
Historische context en waarom deze regels noodzakelijk zijn
Technisch gezien is asbest een ideaal materiaal: slijtvast, brandwerend en vooral goedkoop. Tientallen jaren geleden bleek echter dat het inademen van asbestvezels gevaarlijke ziekten kan veroorzaken. De Europese Asbestrichtlijn werd in 2023 aangescherpt; lidstaten hadden tot 2025 de tijd om aanpassingen door te voeren. Door de omvangrijke wijzigingen is de implementatie in Nederland uitgesteld tot 1 januari 2027. Tot die tijd blijven de huidige regels van kracht en verandert er niets voor bedrijven in Nederland. Dit onderstreept de noodzaak van een zorgvuldige overgang en duidelijke communicatie naar werkgevers en werknemers.
Adembescherming is essentieel voor wie werkt met asbest. Het platform Veilig in elke Vezel benadrukt dat kennis en ervaring helpend zijn, maar vooral het juiste gebruik van beschermingsmiddelen cruciaal is. Alle werknemers die aan asbest worden blootgesteld moeten minimaal jaarlijks medisch onderzocht worden, en bij exposure moet een meldplicht bestaan bij de juiste autoriteiten en registers.
Certificering en registers
Het certificatieschema voor asbest wordt door het ministerie vastgesteld en gepubliceerd in de Staatscourant. Ascert beheert het register voor asbestverwijdering, waarin bedrijven met certificaten voor asbestinventarisatie en asbestverwijdering zijn opgenomen. Alleen gecertificeerde bedrijven mogen asbestinventarisatie en -verwijdering uitvoeren bij hogere risicoklassen, terwijl bij klasse 1 ook niet-gecertificeerde bedrijven mogen verwijderen mits aan de trainingseisen is voldaan.
Bedrijven moeten bovendien aantonen dat zij de regels goed naleven. Melding van verwijdering vooraf is verplicht voor bepaalde risicoklassen, met extra meldingsverplichtingen voor hogere risico's. De controles door de Arbeidsinspectie blijven streng en de naleving wordt bevorderd door een duidelijk certificerings- en toezichtkader.
Wat te doen bij blootstelling of aantreffen van asbest?
- Stop onmiddellijk met de werkzaamheden en verlaat het gebied waar de blootstelling heeft plaatsgevonden.
- Minimaliseer verspreiding van vezels door kleding uit te doen en segregatie in afgesloten zakken.
- Meld blootstelling aan de eigenaar en schakel direct een asbestsaneringsbedrijf in.
- Voer bij het aantreffen van asbest in werkzaamheden direct maatregelen uit om blootstelling te voorkomen en volg de relevante procedures.
Bij werkzaamheden met kans op blootstelling aan asbestvezels is de werkgever verplicht maatregelen te treffen om werknemers te beschermen, bijvoorbeeld door voorlichting, persoonlijke beschermingsmiddelen en adembescherming. De RI&E moet dit risico expliciet vermelden.
tags: #wat #zijn #de #veiligheidsvoorschriften #asbest