Hoe werkt waterzijdig inregelen van een cv-ketel en wat betekent dat voor jouw verwarmingssysteem

Bij waterzijde inregelen hebben we het over een cv-installatie die zijn warmte verspreid door middel van het rondpompen van warm water. Dat is bijna bij geen enkele cv-installatie het geval. Dat komt omdat cv radiatoren in standaardmaten geleverd worden en niet gradueel aangepast worden aan de hoeveelheid kubieke meters ruimte die ze moeten verwarmen. Dat betekent dat de radiator in de ene ruimte te groot is en in een andere te klein.

Bij waterzijde inregelen worden de kopventielen van de radiatoren vervangen door speciale kranen waarmee de doorloopsnelheid van het water zó geregeld wordt dat de temperatuur van het water dat de radiator verlaat bij alle radiatoren hetzelfde is. Daarvoor moet de installateur dus niet alleen alle radiatorkranen vervangen, maar ook gaan meten wat de aanvoer- en de retourtemperaturen zijn. En de kranen instellen zodat het temperatuurverschil tussen aanvoer en retourwater 20 graden bedraagt. Dit kost tijd. En de nieuwe kranen kosten ook geld.

Gemiddeld kost het waterzijde laten inregelen van een installatie voor een standaard eengezinswoning ongeveer tussen de €800 en €1200. Hierboven zie je een versimpeld voorbeeld wat in de praktijk veel voorkomt. De eerste radiator, het dichtste bij de ketel, ontvangt als eerste het warme water. Terwijl deze al begint vol te stromen en opwarmt, heeft de laatste radiator nog bijna niets ontvangen. In het voorbeeld zijn alle radiatoren even groot, maar in de praktijk is dat natuurlijk niet zo. In de woonkamer staan vaak grote radiatoren met een grote inhoud water, in de gang of de wc staan kleine radiatoren. Toch zijn die ruimtes vaak het warmst.

Om toch de verste radiatoren goed warm te kunnen krijgen, moet de hr-ketel harder pompen en op hogere temperatuur branden. Daardoor verliest de ketel veel energie. Om evenwicht te krijgen in het cv-systeem, moeten de radiatoren waterzijdig worden ingeregeld. In het voorbeeld hierboven betekent het dat de waterdoorstroom in radiator 1 iets langzamer wordt afgesteld. Daardoor loopt het warme water iets sneller door naar de tweede en de derde radiator. Op deze manier lukt het om de laatste radiator letterlijk meer energie te geven. Het warme cv-water zal hierdoor soepeler door het cv-systeem gaan lopen.

Hoe condensatie werkt en waarom dat belangrijk is

Bij een cv-systeem zie je altijd twee leidingen: door de ene pompt de cv-ketel het warme water naar de radiatoren. Als gas wordt verbrand, ontstaan er waterdamp en koolstofdioxide (CO2). In de waterdamp, die als witte rook door je schoorsteen verdwijnt, zit warmte. Een slimme Nederlander uit Limburg, Jan Deckers, kwam op het idee om deze verborgen warmte te benutten.

Condensatie zie je ook tijdens het koken. In een pan met water gaan, door het toevoegen van energie (de gasvlam), de watermoleculen steeds heviger bewegen. Een aantal raken los en zweven weg: de waterdamp. Zodra de warme damp met iets koelers in aanraking komt zoals een deksel, koelt deze damp af en ontstaan opnieuw waterdruppels. In de hr-ketel gebeurt iets soortgelijks. Bij de verbranding van aardgas ontstaat waterdamp. Hierin zit veel warmte, maar die kan dus alleen gebruikt worden als de hete waterdamp met iets koelers in aanraking komt. Dat is dus de koele retourleiding, verstopt in een zogeheten warmtewisselaar!

De voorwaarde voor condensatie is dat de hr-ketel voldoende afgekoeld water terugkrijgt uit radiatoren, convector en vloerverwarming. Dit water moet 10°C (vloerverwarming) tot 20°C (radiatoren) kouder zijn dan de temperatuur van het aangevoerde warme water. Ook is van belang dat de temperatuur van het retourwater onder de 57°C blijft. Dit is de dauwpunttemperatuur van de waterdamp uit aardgas. Boven deze temperatuur is condensatie niet meer mogelijk en verdwijnt al deze energie dus uit de schoorsteen. Een hr-ketel die condenseert heeft een minder hevige rookpluim. Er ontsnapt minder warmte uit de schoorsteen. Hoe kouder het terugkerende water uit de radiatoren, hoe meer condens ontstaat. Dit levert maximaal 11 procent extra energie op.

Controleren of jouw radiatoren goed afgesteld zijn

• Verspreidt de warmte zich snel horizontaal aan de bovenkant van je radiator?
• Gaat het warme water snel verticaal retour naar de cv-ketel?
• Voel je een duidelijk verschil tussen aanvoer- en retourleiding bij meerdere radiatoren?

Als je dergelijke verschillen voelt, is de kans groot dat de installatie ingeregeld moet worden. Een goed ingeregelde installatie heeft bij elke radiator ongeveer gelijke opwarming en het temperatuurverschil tussen aanvoer en retour bedraagt circa 15°C tot 20°C wanneer de ketel rustig brandt.

Inregelmethoden en wat ze kosten

1. Radiatorkranen die inregels kunnen worden aangepast. Voorinstelbare kranen vereisen een inregel sleutel en meten van temperatuur bij elke radiator totdat de doorstroming correct is. Soms vervangt een installateur alle radiatorkranen door dynamische kranen zoals Danfoss Dynamic Valve, die zich aanpassen aan drukvariaties in het systeem.
2. Voetventiel aan de uitgang van de radiator. Hiermee kun je waterdoorstroom regelen zonder het water uit de installatie te halen. Sommige installateurs raden inregelen met het voetventiel af, vanwege vervuilingsrisico bij oudere systemen. Radiatoren zonder voetventiel kunnen eventueel worden gemonteerd.
3. Verschillende kosten: een gemiddelde woning kan tussen ca. €700 en €1000 uitgeven voor waterzijdig inregelen met installatie, afhankelijk van het aantal radiatoren en gekozen aanpak. Zelf inregelen kan goedkoper zijn, maar vereist kennis en precisie.

Een veel gehoorde tip is om eerst te controleren of jouw ketel moduleren kan: hoe meer warmte benodigd, hoe hoger vermogen moet zijn, maar als radiatoren waterzijdig zijn ingeregeld, kan de ketel efficiën werken. Door het inregelen wordt het warmteverbruik doorgaans aanzienlijk lager, omdat het water rustig door alle radiatoren stroomt en de retourtemperatuur daalt.

Overwegingen bij het verlagen van het ketelvermogen

Moderne ketels moduleren het vermogen op basis van de vraag. Als radiatoren correct zijn ingeregeld, kan de ketel efficiënter werken en gaat de pomp vaak langzamer draaien. Het is soms voordelig om het nominale vermogen van de cv-ketel te verlagen, zeker bij goed geïsoleerde woningen. Een lagere aanvoertemperatuur verhoogt ook de zuinigheid: bij lagere temperaturen ligt de retour op een niveau waardoor condensatie vaker kan plaatsvinden en minder warmte verloren gaat via de schoorsteen.

Een veelgebruikte aanpak is om de aanvoertemperatuur te verlagen tot 50-60°C en te kiezen voor lagere retourtemperaturen. Dit kan flinke besparingen opleveren, vooral wanneer de woning goed geïsoleerd is. Houd wel rekening met de verwachtingen in het ochtenduur en tijdens extreme kou; soms is tijdelijk hogere aanvoertemperatuur wenselijk om snel op temperatuur te komen.

Praktische aandachtspunten en tips voor zelfcontrole

• Meet de radiatortemperaturen met een infrarood thermometer en controleer het verschil tussen aanvoer en retour per radiator. Streef naar ongeveer 15°C verschil bij stabiele werking.
• Controleer of de pompstand van de hr-ketel geschikt is; dynamische kranen vereisen minder handmatige aanpassingen omdat ze reageren op veranderingen in het systeem.
• Controleer of de cv-installatie ontlucht is en of de druk op niveau is (ongeveer 1 bar bij bedrijfsdruk, vul indien nodig aan).
• Overweeg radiatorventilatoren om bij lagere temperaturen toch meer warmte uit radiatoren te halen in woonkamers.

De Europese richtlijn EPDB IV vereist dat cv-installaties waterzijdig worden ingeregeld wanneer de ketel wordt vervangen. In huurwoningen kan dit wettelijk verplicht zijn, wat verhuurders onder meer kan aanzetten tot uitvoering van waterzijdig inregelen.

Samenvatting: waarom waterzijdig inregelen en wat levert het op?

Waterzijdig inregelen zorgt ervoor dat het warme water rustiger door de radiatoren stroomt, waardoor de ruimtes sneller en gelijkmatiger warm worden. Het verlaagt de retourtemperatuur onder dauwpunttemperatuur en verhoogt condensatie, wat leidt tot energiebesparing tot circa 11 procent extra gebouwde efficiëntie. Daarnaast kan het ook samen met het verlagen van het ketelvermogen en het optimaliseren van aanvoertemperatuur aanzienlijke besparingen opleveren.

Wil je meteen aan de slag met een praktische aanpak? Gebruik de temperatuurmethode met een infrarood thermometer om alle radiatoren te controleren, pas kranen of voetventielen aan totdat het verschil mooi rond de 15°C ligt, en laat na iedere aanpassing het systeem even stabiliseren voordat je verdergaat. Nieuwe, dynamische radiatorkranen verminderen toekomstige afstemming en verbeteren comfort en efficiëntie.

tags: #welk #pomptoerental #cv #ketel