Vaginale afscheiding is een natuurlijk verschijnsel dat gedurende je hele leven plaatsvindt, ook tijdens de overgang. Het is je lichaam's manier om de vagina te reinigen en gezond te houden. In de overgang kan afscheiding veranderen door hormonale schommelingen. Deze veranderingen zijn meestal volledig normaal. Gezonde afscheiding is vloeibaar, doorzichtig tot witachtig en heeft een neutrale of licht zure geur. In de overgang neemt je oestrogeenspiegels af, wat vaker voor kan komen bij atrofische vaginitis.
Wat is normale vaginale afscheiding?
Vrijwel iedere vrouw heeft na de puberteit wel eens last van troebel of helder vocht dat uit de schede lekt. Als de afscheiding helder en vrijwel kleurloos is, zoals het wit van een rauw ei, is dat meestal normaal. Tijdens de overgang kan de afscheiding veranderen in kleur en structuur zonder dat dit meteen iets akelijks hoeft te betekenen. Normale afscheiding is vloeibaar, doorzichtig en witachtig; opdroogend kan het wat geel worden. De geur is meestal lichtzuur of geurloos. De hoeveelheid verschilt per vrouw en per moment in de cyclus of het leven, zoals tijdens de perimenopauze of na de overgang.
Kleur en soort afscheiding tijdens de overgang
- Wit of doorzichtig - Ja, zolang er geen geur, jeuk of irritatie is. Zolang er geen klachten zijn, is dit doorgaans normaal.
- Roze - Ja, tenzij het na de menopauze optreedt. Voor de menopauze meestal geen reden tot zorg; na de menopauze contact opnemen bij persé twijfels.
- Bloederig - Ja, zolang je nog menstrueert; ná de menopauze is elk bloedverlies reden om contact op te nemen met je huisarts.
- Bruin - Bruine afscheiding wijst op oud bloed en is meestal onschuldig tijdens de overgang, maar na de menopauze of bij andere klachten zoals buikpijn: laten controleren door huisarts.
- Geel of groen - Kan normaal zijn als het licht van kleur is en geen geur heeft. Donkergeel tot groen en ruikend/jeukend kan wijzen op een infectie zoals bacteriële vaginose of trichomonas; laat dit altijd beoordelen door je huisarts.
- Stinkende afscheiding - Sterk ruikende afscheiding kan wijzen op bacteriële vaginose of vaginale schimmel; raadpleeg een huisarts.
Tijdens de overgang en na de overgang kan de vaginale afscheiding veranderen. Door de daling van oestrogeen wordt het slijmvlies dunner en droger. Afscheiding na de overgang wordt meestal minder, maar plotselinge afscheiding met bloed of geur moet altijd worden gecontroleerd.
Specifieke verschijnselen en wat je kunt doen
Witte of doorzichtige afscheiding - De meest voorkomende soort. Dit wordt ook wel witverlies genoemd. Het is meestal normaal zolang het geurloos is en geen jeuk of irritatie veroorzaakt.
Roze afscheiding - Kan hormonaal van aard zijn of slijmvlieskwetsbaarheid. Bij postmenopauze is controles aan te raden.
Bloederige afscheiding - Tijdens de menstruatie normaal; na de overgang altijd huisarts raadplegen vanwege mogelijke oorzaken zoals aandoeningen van baarmoeder of baarmoederhals.
Bruine afscheiding - Oud bloed dat langzaam uit het lichaam komt. Vaak onschuldig tijdens de overgang; bij postmenopauze of met buikklachten altijd controleren.
Gele of groene afscheiding - Kan duiden op een infectie zoals bacteriële vaginose of trichomonas; laat dit beoordelen door een huisarts.
Stinkende afscheiding - Kan wijzen op bacteriële vaginose of vaginale schimmel; huisartsbeoordeling is aan te raden.
Veranderingen na de overgang
Na de overgang wordt de vaginale afscheiding meestal minder door daling van oestrogeen. Het slijmvlies wordt dunner en droger, wat kan leiden tot droogheid en pijn bij het vrijen. Voor sommige vrouwen is er nog wel afscheiding, maar vaak in mindere mate. Bij plotseling bloedverlies of geur dient altijd een huisarts geraadpleegd te worden.
Oorzaken en risicofactoren
De afscheiding ontstaat door de normalere Flora van de vagina, en mogelijk door factoren zoals een afname van weerstand of hormonale veranderingen. Anticonceptiemiddelen, tampoons, intieme sprays of zeep kunnen de vaginale flora beïnvloeden. Een infectie zoals candida (schimmel) of bacteriële vaginose kan de afscheiding veranderen. Ook andere oorzaken zoals een SOA, poliepen, verzakking of kanker kunnen meespelen, zeker na de overgang. Raadpleeg bij abnormale afscheiding altijd een arts.
Vrouwelijke kuur- en behandelopties kunnen bestaan uit lokale of orale oestrogeen bij atrofische vaginitis, en behandelingen afhankelijk van de oorzaak (candida: schimmelwerende middelen; bacteriële vaginose: metronidazol of andere antischimmelmiddelen, soms vaginale melkzuurproducten). Bij twijfels of bij zwangerschap dient men een arts te raadplegen.
Tips voor vaginale hygiëne en comfort
- Was de vagina met lauwwarm water, zonder zeep of vaginale spoelingen.
- Draag katoenen ondergoed en vermijd strak synthetisch materiaal.
- Dep jezelf voorzichtig droog na het wassen met een schone handdoek.
- Draag dagelijks een inlegkruisje bij meer afscheiding; kies ademende, parfumvrije varianten en vervang ze regelmatig.
- Vermijd intiemsprays, vaginale douches en agressieve hygiëneproducten.
Wanneer huisarts te raadplegen
Raadpleeg een arts bij elke abnormale vaginale afscheiding of ongewoon bloedverlies. Maak een afspraak bij de huisarts bij klachten zoals:
- Ernstige of aanhoudende klachten, branderig gevoel bij het plassen, verandering in kleur of geur van de afscheiding, bloedverlies buiten de menstruatie.
- Bij zwangerschap, bij kinderen of als er vermoedens zijn van een SOA.
- Bij herhaalde ontstekingen of als de klachten na behandeling terugkomen.
Diagnostiek en behandelingstappen
Om de oorzaak te achterhalen, verricht de gynaecoloog vaak een inwendig onderzoek met een speculum en mogelijk een kweek of echo. Afhankelijke uitslagen kunnen zijn: uitslag uitstrijkje en echo goed, of afwijkingen die verder onderzoek vereisen. Behandelingsopties hangen af van de oorzaak en de ernst: schimmelinfectie (candida) kan met een korte kuur worden behandeld; bacteriële vaginose metronidazol of alternatief; trichomonas infectie vereist orale behandeling; en bij vaginale atrofie kunnen lokale hormonen worden overwogen. Vooral bij postmenopauze is controle belangrijk, want bloedingen kunnen soms onschuldige oorzaken hebben, maar kanker is mogelijk rarer maar niet uit te sluiten. Raadpleeg tijdig een huisarts bij bloedverlies na de overgang of bij veranderingen in afscheiding met bloed, geur of jeuk.
Reflecties en leefstijl
Deze informatie is bedoeld als nuttige informatie en geen vervanging voor medisch advies. Een gezonde voeding rijk aan vitaminen en mineralen, voldoende vocht en regelmatige lichaamsbeweging ondersteunt de hormoonbalans en weerstand. Als je de overgang doormaakt, kun je jouw vragen bespreken met je arts of gynaecoloog; schroom niet om ondersteuning te zoeken bij vrienden, familie of een therapeut.
