Hoe linoleum zacht en soepel maken voor linosneden

Linoleum kan niet zo goed tegen (wrijvings)hitte. Voor de bedoelde toepassing zijn er polymeer-dragers. Kort samengevat gaat een cnc er prima doorheen. In principe kan een cnc met graveerbit daar makkelijk een vorm met verschillende lijndiktes in maken; ik heb ook voorbeelden gezien met leer. Waar je wellicht wat rekening mee moet houden is dat het niet te warm wordt, dus even oefenen met feeds en speeds; je wil niet dat de lijm gaat opwarmen en je bit bot maakt. Registeren gaat geen probleem zijn; je kan eenvoudig op je spoilboard een paar blokjes zetten zodat verschillende platen exact op dezelfde plek komen te liggen en je kan op die linoleumplaten ook weer registratiegaten maken. De lijndikte kan van ca 0.1mm tot onbbeperkt; wat echter wel wat meer werk kost is als je verschillende lijndiktes wil maken, dat je eventueel wat meer van bits moet wisselen.

Technische kant van linoleum voor linosneden

Linoleum is een slijtvaste vloerbedekking van enkele millimeters dik. Het is een natuurproduct met een grote indrukvastheid. De naam komt van de Latijnse woorden Linum (vlas) en Oleum (olie), en het voornaamste bestanddeel is dan ook lijnzaadolie (afkomstig uit vlas, Linum usitatissimum) en als aanvulling daarop kurk of houtmeel en hars op een rug van jute. Linosnede of linoleumsnede is een hoogdruktechniek, waarbij een afbeelding wordt uitgesneden uit een stuk linoleum.

Materialen en gereedschappen

• Linoleumplaten of polymeer-dragers voor bestand tegen warmte
• Guts (linoleumsnijgereedschap)
• Linoleum-stift en carbonpapier
• Inktfround en rollers om inkt gelijkmatig te verdelen
• Drukpers of alternatief: lepel voor afdrukken
• Registratie-onderdelen op spoilboard voor exacte positionering

Processen en werkwijze

1. Kies een afbeelding en trek deze over met potlood en carbonpapier op lino. Trek de lijnen over met zwarte stift.
2. Guts snij alles wat niet zwart is weg. Let op: je afbeelding drukt af in spiegelbeeld; guts nooit naar je toe (snij richting weg van jezelf).
3. Je kiest een kleur inkt, rol deze uit op een vel en rol vervolgens je lino goed in met inkt.
4. Druk af door de drukpers te gebruiken, of door met een lepel er overheen te wrijven.
5. Maak nog wat extra afdrukken op verschillende ondergronden (bijvoorbeeld papier of doek) om variaties te krijgen; breid een afdruk uit door erbij te tekenen of te schilderen.

Regeling van lijndiktes en gebruiksgemak

De lijndikte kan van ca 0.1 mm tot onbepaald dunne of dikke lijnen. Als je meerdere lijndiktes wilt maken, kost dit meer wisselen van bits en kan dat wat tijdrovender zijn, maar het is zeker mogelijk. Bij het gebruik van cnc en graveerbits kun je daarmee verschillende lijndiktes in één ontwerp realiseren; oefen wel met feeds en speeds zodat het niet te warm wordt en de lijm niet opwarmt waardoor de bit bot wordt.

Praktische oefening en portfolio-opbouw

Slide-achtige opdrachten uit het lesprogramma bevatten onder andere:

• Digitaal portfolio maken, Intro module en proefdrukjes maken
• Proefjes afmaken, 2-kleurendruk ontwerpen
• 2-kleurendruk afmaken
• Eindwerkstuk maken
• Grafisch atelier
• Eindwerkstuk afmaken, inleveren digitaal portfolio

Aan het einde van deze module kan ik: een linodruk maken en een lino met reductietechniek maken; een eigen origineel ontwerp bedenken; reflecteren op mijn werk en dat van anderen; goed en zelfstandig werken.

Doelen en stappen voor het eindwerkstuk

Doelen voor vandaag: Maak een ontwerp voor je eindwerkstuk linoleumdruk, minimaal A4-formaat, minimaal 2 kleuren (bijvoorbeeld door reductie). Werk van licht naar donker. Tijd: 3 lessen. Stappen: inspiratiemateriaal (plaatjes) verzamelen en dit digitaal portfolio zetten; schets maken op A4; nadenken over twee kleuren en deze weergeven in de schets; schets aan docent tonen; schets overzetten op linoleum.

Veiligheid en aandachtspunten

LET OP: je afbeelding drukt af in spiegelbeeld; guts nooit naar je toe. Als je uitsnijdt, snij je jezelf. Houd rekening met warmteontwikkeling tijdens het frezen met cnc; oefen met feeds en speeds zodat lijm en materiaal niet gaan opwarmen.

Extra mogelijkheden en opdrachten

Slide 6-12 bevatten een reeks lessen met tekstslides over werkinstructies, waarbij onder andere het maken van een eerste linoleumdruk wordt behandeld, het kiezen van onderwerpen en het registreren van meerdere platen zodat ze exact aansluiten bij elkaar. Een voorbeeldworkflow omvat het tekenen van een ontwerp, het overtrekken op linoleum, vervolgens uitgummen waar nodig, inkt aanbrengen en afdrukken via een pers of wrijftechniek. Doeleinden bevatten eveneens de ontwikkeling van een eindwerkstuk en reflecteren op keuzes en aanpak.

tags: #zacht #soepel #linoleum #linosneden