Het Sint-Pietersplein in Rome is ongetwijfeld een van de indrukwekkendste pleinen ter wereld. Het werd in opdracht van paus Alexander VII tussen 1656 en 1667 aangelegd door Gian Lorenzo Bernini en vormgegeven zodat het plein ruimte biedt aan alle pelgrims die naar Rome komen om de paus te zien, terwijl de voorgevel van de Sint-Pieter goed zichtbaar blijft. Bernini voldeed ruimschoots aan deze voorwaarden: het plein werd een bouwkundig meesterwerk.
Ontwerp en straal van welkomst: de colonnade als omhelzing
Bernini koos voor een ellipsvormig plein met een zuilengalerij die het plein als het ware omarmt: je zou kunnen zeggen dat het de armen van God zijn die iedere bezoeker verwelkomen. Het 240 meter brede en 196 meter lange plein biedt plaats aan wel 400.000 mensen en telt 284 dikke zuilen van 1,5 meter doorsnede, staande in vier rijen om het Sint-Pietersplein. De zuilen dragen 3,25 meter hoge beelden (zeventig aan elke zijde), ontworpen door Bernini en gebeeldhouwd door zijn leerlingen. In het midden van elke galerij hangt het wapen van paus Alexander VII.
Verder bevat het plan twee met elkaar verbonden pleinen: een ellips met vleugels die iets uit elkaar lopen richting de Sint-Pietersbasiliek. De colonnade is een vierdubbele rij van Dorische travertijnzuilen met 88 pilaren, samen 372 zuilen. De binnenste zuilenrijen staan ruim 4,5 meter uit elkaar zodat de koetsen van kardinalen er destijds tussendoor konden rijden en elkaar kruisen. Bernini’s idee hield mogelijk een triomfboog tussen de armen van de colonnade in; deze werd echter nooit gebouwd.
De optische trucs en trompe-l’oeil
Bernini heeft met opzet optische trucs in het plein verwerkt. Zoek naar de twee brandpunten tussen de obelisk en de fonteinen; in een marmeren cirkel vind je de woorden centro del colonnato, midden van de zuilenrij. Ga precies op de cirkel staan en kijk naar de rij zuilen waar je op dat moment het dichtst bij staat. Je ogen worden bedrogen: vanaf dat punt zie je slechts één enkele rij zuilen in plaats van vier. En vanuit boven gezien heeft het Sint-Pietersplein de vorm van een sleutelgat: de ellips symboliseert samen met het trapezium tegen de voorgevel de toegang tot het hemelrijk.
De obelisk en de waterpartijen
In het midden van het plein staat de Egyptische obelisk, ooit uit Heliopolis gehaald door keizer Caligula en naar Rome vervoerd met een speciaal schip. De obelisk, inclusief voetstuk, meet 42 meter en weegt circa 370 ton. Paus Sixtus V verplaatste hem in 1586 naar het plein; het proces werd uitgevoerd door 900 man, 75 paarden en 40 lieren. Naast de obelisk staan twee identieke fonteinen, La Clementina en La Gregoriana, waarvan de eerste in 1612 werd geplaatst en de tweede in 1675 door Bernini, als deel van het plan om het plein symmetrisch te maken. Het water komt van de Acqua Paola op de Gianicoloheuvel en wordt uiteindelijk aangevoerd uit het meer van Bracciano.
Patroonheiligen en beelden: Romeinse identiteit op het plein
Op het Sint-Pietersplein zijn twee patroonheiligen van de stad te zien: Petrus links van de basiliek en Paulus rechts, beiden vereeuwigd in verschillende beelden die een rol spelen in het verhaal van het Romeinse christendom. Het feest van Petrus en Paulus wordt elk jaar op 29 juni gevierd. Rondom en op de gevel van de basiliek zijn talloze beelden en sculpturen te zien, waaronder de dertien kolossale beelden boven de voorgevel en bijna veertig standbeelden van belangrijke stichtingsheiligen verspreid door de Basiliek. De beroemde Pietà van Michelangelo en het bronzen standbeeld van Petrus van Arnolfo di Cambio zijn enkele van de belangrijkste meesterwerken die je er vindt.
Het plein als ommuurde ruimte rondom de Basiliek
Het Sint-Pietersplein vormt een indrukwekkende ommuring voor de Sint-Pietersbasiliek. Bovenop de zuilengallerijen staan 140 standbeelden van heiligen en martelaren, in opdracht van paus Alexander VII en ontworpen door Bernini. De bouwwerkzaamheden die tussen 1656 en 1667 werden uitgevoerd, voorzagen naast de colonnade ook de fonteinen, balustrades, kroonlijsten en lampen, en tellen onder meer 3.400 m² kasseien en talloze putdeksels. Voorafgaand aan Bernini’s aanleg was de ruimte vrijwel rechthoekig en ongeplat, met slechts een fontein en de obelisk als herkenningspunt. Het huidige plein heeft anderhalve maal de oppervlakte van het Colosseum en de twee armen van de colonnade vormen een verbinding richting de Vaticaanse paleizen en de beroemde Scala Regia.
Structuur en cijfermatige zorgvuldigheid
De zuilen zijn streng Toscaans, de fries is Ionisch en ononderbroken; de stijl weerspiegelt de klassieke benadering van Bernini. De cast van beelden op de top van de colonnades heeft elk een eigen betekenis, terwijl de grafiek van de zuilen en de trap bij de toegang tot de coridore del Bernini de groteske verdichting van ruimte en beweging toont. De torenhoge koepel van Michelangelo bepaalt de skyline van Rome: geen enkel gebouw mag hoger zijn dan deze koepel, en de cupolone plus tien andere koepels dragen bij aan de kenmerkende silhouette van St. Peter’s.
Toegankelijkheid en gebruik
Het plein is niet alleen een toonbeeld van barokke architectuur, maar ook een ruimte waar elke week evenementen plaatsvinden: de paus zegen uit vanuit de basiliek op zondag om 12:00 uur, en tijdens conclaven vult het plein zich met mensen die buiten het Conclaaf staan te wachten op witte rook. Tijdens kerst en Pasen zijn er ceremonies en festiviteiten met grote belanghebbenden, en bij Jubeljaar worden er speciale tentoonstellingen en virtuele plannen aangekondigd, zoals een app die missen in meerdere talen vertaalt.
St Peter's colonnade unveiled after five-year restoration
Gelegenheid tot bezoeken en extra’s
Het bezoek aan de Sint-Pietersbasiliek is verrijkt met extra’s zoals voorrang bij binnenkomst via ticketing en tijdelijke tentoonstellingen over de geschiedenis van de kerk. De basiliek biedt ruim zestigduizend plaatsen, met de capaciteit voor ongeveer negenduizend aanwezigen tijdens diensten. De koepel trekt jaarlijks talloze bezoekers aan die zo’n panoramisch uitzicht over Roma kunnen ervaren. Daarnaast blijft de combinatie van obelisk, fonteinen en colonnade een symbool van de harmonie tussen hemel en aarde in de Romeinse stedelijke ruimte.
Historische herinneringen en monumenten
Naast de basiliek zelf herbergen de omliggende monumenten en beelden een rijke geschiedenis: de bronzen standbeelden van Petrus en de vele schilderijen en mozaïeken getuigen van de eeuwenlange toewijding aan kunst en religie in deze plek.
tags: #beelden #dak #sint #pietersplein