Riff, PD #18245 in Dronten is een nieuw landschapskunstwerk van Flevoland. Het enorme afgietsel, gemaakt door kunstenaar Bob Gramsma, is vanaf zaterdag 12 oktober toegankelijk voor publiek. Het kunstwerk is gemaakt ter gelegenheid van 100 jaar Zuiderzeewet en weerspiegelt de ontginning en kunstmatigheid van de polder.
Op een constructie van heipalen, poeren en stalen structuren is een heuvel gestort van 15.000 m3 lokale landbouw- en Zuiderzeegrond. Hierin is vervolgens een grote holte gegraven, die is bekleed met een laag spuitbeton en voorzien van een betonnen dak en trap. Daarna is het omvangrijke afgietsel ontgraven en is de aarde weer terug in het landschap verwerkt. De gegraven holte en de aanhechting van zand en klei uit het omliggende landschap hebben de kleur, structuur en vorm van het omvangrijke object bepaald.
Historische context en poldercultuur
Geschiedenis polder: Als een opgegraven archeologische vondst herinnert het object aan de plaatselijke geologie en de ontstaansgeschiedenis van Flevoland. Omdat Riff, PD#18245 een afgietsel van Gramsma’s gegraven spoor in de Flevogrond is, weerspiegelt het volgens de kunstorganisatie ook de ontginning en kunstmatigheid van de polder. Met een omvang van 37,5 meter lang, 13 meter breed en 7 meter hoog ligt werk het in de openheid van het polderlandschap, tussen de Spijkweg en de Bremerbergweg in de gemeente Dronten. Riff, PD #18245 is het negende landschapskunstwerk van de collectie Land Art Flevoland.
- De collectie omvat voorts werken van onder andere Robert Morris, Richard Serra, Daniel Libeskind, Marinus Boezem, Piet Slegers en Antony Gormley.
- De kunstenaar is onderdeel van een reeks waarin Gramsma opereert vanuit een unieke materialisatie van ruimte en landschap.
De kunst en het maakproces
De LOD brengt de komende tijd een serie artikelen over Dronter cultuur die typisch is voor onze gemeente. In deze eerste aflevering ligt de focus op de schokbetonschuren van de Dronter boerenbedrijven, die een kenmerkend uiterlijk vertonen, net zoals boerderijen in andere provincies. Na de Tweede Wereldoorlog ontstond schaarste aan bouwmaterialen, waardoor seriebouw en schokbeton werd toegepast.
Schokbetonschuren bestaan uit gemiddeld 180 betonelementen die de voor-, achter- en zijgevels vormen. De opbouw kende verschillende typen, van type 1 tot type 3, met evoluties zoals de zogeheten “cassettekant” en verandering van dak- en geveldetails. Vanaf 1964 bestaan schuren ook uit typen PH, PK en PL met meer ruimte; PN bevatte aanvullend een aardappelopslagplaats. Deze schokbetonschuren hebben een belangrijke rol gespeeld in de opbouw van Oostelijk Flevoland en de Noordoostpolder.
De allereerste schokbetonschuur PA of PB, gebouwd in Luttelgeest in april 1949, is afgebroken, maar in Oostelijk Flevoland zijn naar schatting minimaal 300 exemplaren vervaardigd. Tegenwoordig worden sommige schokbetonschuren herbestemd tot woningen of maatschappelijke ruimtes zoals vergaderlocaties, horecagelegenheden of brouwerijen. In latere afleveringen van deze serie worden meer voorbeelden van Dronter innovatie besproken.
Het Nieuwe Bouwen en Dronten
Het Nieuwe Bouwen is beeldbepalend voor Dronten: de ribstructuur van betonelementen en de flauwe dakhelling van circa 40 graden kenmerken veel panden uit deze periode. De gebouwen weerspiegelen functionaliteit zonder overbodige ornamenten en zien we terug in zowel de schokbetonschuren als in woningen uit Oud-Dronten en Dronten-Zuid. Nieuwe bouw in Dronten blijft de kenmerkende stijl behouden, met behoud van continuïteit in de bouwtraditie.
De schokbetonschuur op zichzelf voldoet niet altijd meer aan de hedendaagse behoeften en wordt vaak herbestemd voor functionaliteit zoals opslag of bedrijfsactiviteiten. In Dronten zien we ook dat publieke en private partijen samenwerken aan erfgoed en moderne invertie, waaronder discussies over renovaties en het kiezen van materialen bij vervanging of verduurzaming.
Relatie met Defensie en archeologische vondsten
Naast kunst en poldergeschiedenis is er een significante aansluiting met archeologie en Defensie. In Dronten werd een Britse bommenwerper uit de Tweede Wereldoorlog geborgen in het Van Veldhuizenbos. De berging maakte deel uit van het Nationaal Programma Berging Vliegtuigwrakken, met een bijbehorende subsidie van 750.000 euro vanuit het rijk. De berging werd uitgevoerd door een team van Defensie onder leiding van de Stafofficier Vliegtuigbergingen van de Koninklijke Luchtmacht.
De vondst leverde resten op die mogelijk behoren tot dezelfde vlieger als bij de eerdere ontdekking in 1959 en 2022. Identificatie is nog gaande, maar de burgemeester heeft bevestigd dat er menselijke resten geborgen werden die verder worden onderzocht. De berging wordt naar verwachting zes weken duur en kost circa 800.000 euro.
Deze gebeurtenissen onderstrepen de dubbele betekenis van Dronten: een plek van ruimte en innovatie, maar ook van herinnering aan de geschiedenis van de oorlog en de offers die daarmee gepaard gingen. De gemeente zet zich in om geschiedenis levend te houden en tegelijk toekomstgerichte ontwikkelingen mogelijk te maken.
Kunst, natuur en ontwerpers
Gramsma’s Riff maakt gebruik van de polderklei en Zuiderzeegrond om een berg te creëren die vanuit de zijkant organisch oogt, terwijl de voorkant doet denken aan een ruimteschip of haai. De kunstenaar benadrukt dat hij “van binnenuit werkt” en het landschap zelf als bekisting gebruikt. De buitenlaag is bedoeld als verrassing, terwijl de kern exact is berekend op basis van volume en inbedding.
Gramsma constateert dat het werk later door de natuur teruggenomen zal worden: het beton blijft schoon, maar mos en kleiresten zullen zich vasthechten en verschillende weerselementen zullen het oppervlak beïnvloeden. Het doel is een voortdurend veranderend kunstwerk dat zich in het landschap nestelt als een rif.
Tevens bevat de tekst een serie uitspraken over ruimte en drang tot doen die het Dronter DNA typeren: de provincie Flevoland, de gemeenten en inwoners bundelen zich in een gebied met ruimte voor wonen, werken en avontuur, waaronder Walibi, Lowlands en de Dorpsbossen. De cultuurhistorie en het hedendaagse erfgoed vormen zo een geïntegreerde identiteit voor Dronten en directe omliggende dorpen.
Concrete cijfers en kenmerken
- Riff, PD #18245: lengte circa 37,5 meter, breedte 13 meter, hoogte 7 meter.
- Materiaal: 15.000 m3 lokale landbouw- en Zuiderzeegrond; bekleding met spuitbeton circa 15 cm dik.
- Locatie: tussen Spijkweg en Bremerbergweg in Dronten.
- Publiciteit: toegankelijk voor publiek vanaf 12 oktober.
- Relatie met erfgoed: achtste landschapskunstwerk van Flevoland; samenwerking met Land Art Flevoland.