Inleiding tot Bijennesten
Bijennesten bieden een cruciale ruimte voor bijen om hun larven te laten opgroeien. Ze voorzien dit nest van stuifmeel en leggen er hun eitjes in. Afhankelijk van de bijensoort worden zeer uiteenlopende ruimten als nest ingericht. Veel soorten graven zelf een gangetje in de bodem, andere nestelen in holle ruimten bovengronds, zoals holle stengels en muurspleten.
De levenscyclus van bijen omvat verschillende fasen, van bevruchting tot het volwassen stadium. Vrouwtjes worden bevrucht door de mannetjes en maken vervolgens een nest. De meeste bijen maken ieder een eigen nest, maar hommels leven in een kolonie met één koningin.
Locaties voor Bijennesten
De keuze van een nestelplek is afhankelijk van de specifieke bijensoort. Over het algemeen zijn er twee hoofdcategorieën van nestlocaties:
Nestelen in de Grond
Ongeveer 70% van de wilde bijensoorten nestelt in de grond. Ze doen dit bij voorkeur op een zonnige plek met kale grond of op plekken die niet te dicht begroeid zijn. Sommige soorten hebben behoefte aan los zand, terwijl anderen de voorkeur geven aan fijnere grond, zoals lemige of kleiige bodems. Een droog nest is belangrijk, dus hoog grondwater wordt vermeden. De voorkeur voor de ligging van het nest kan variëren: sommige soorten nestelen in een vlakke bodem, terwijl anderen de voorkeur geven aan een helling of een steilwandje. Soms worden zelfs tussen tegels nesten aangetroffen; een voegruimte van een halve centimeter is hiervoor al voldoende.
Kenmerken van grondnesten:
- Vaak op zonnige, open plekken.
- Voorkeur voor specifieke grondsoorten (zand, leem, klei).
- Vermijden van hoge grondwaterstanden.
- Variërende voorkeur voor bodemligging (vlak, helling, steilwand).
- Soms tussen tegels of in steilwandjes.
Nestelen in Gangetjes en Holtes
Ongeveer 15% van de bijensoorten nestelt in een gangetje. Dit zijn de soorten die ook in een bijenhotel komen wonen. De benodigde doorsnee van een gangetje varieert per soort: kleine bijensoorten hebben genoeg aan 2 mm, terwijl de grootste soorten tot 12 mm nodig hebben. De meeste soorten zitten daar tussenin.
Bijenhotels moeten op een zonnige plek worden gehangen, in de buurt van veel bloemen. Het laten staan van stengels van uitgebloeide bloemen, of deze op een beschutte plek bewaren, kan ook dienen als nest- of overwinteringsplek voor bijen, zonder dat ze per se in een bijenhotel hoeven te zitten.
Voorbeelden van nestlocaties in gangetjes en holtes:
- Bijenhotels met gangetjes van diverse afmetingen.
- Holle stengels van planten.
- Gangetjes in boomstammen.
- Muurspleten.
- Lege slakkenhuisjes.
- Hars en plantenvezels, geplakt aan schors.
De Levenscyclus van Hommels
Hommels leven in kolonies, bestaande uit tientallen tot honderden dieren, met één koningin. Alleen de koningin overwintert. In het vroege voorjaar zoekt zij een nestelplek, vaak in een oud muizenhol, een beschut en droog plekje op de grond, in een spouwmuur of soms in een vogelhuisje. Kant-en-klare hommelhuisjes zijn ook verkrijgbaar.
De koningin maakt de eerste nestcellen, waarin ze stuifmeel en een eitje legt. Uit haar eerste broed komen vrouwtjes, de werksters. Deze bouwen het nest verder uit en verzamelen stuifmeel. Later in het seizoen worden ook mannetjes en nieuwe koninginnen geboren.
Gedurende de zomer kan een hommelvolk uitgroeien tot enkele tientallen of honderden individuen. In het begin van de zomer worden mannetjes en nieuwe koninginnen geboren. De jonge koninginnen paren met mannetjes van andere nesten en zoeken vrij snel na de paring een plek om te overwinteren. De oude koningin, de mannetjes en de werksters sterven in de nazomer. Alleen de jonge, bevruchte koninginnen blijven in leven en zoeken een schuilplek om te overwinteren, zoals een zelf gegraven holletje, een oud muizennest, onder een hoop bladeren of in een composthoop.
In de nazomer en herfst zijn er opnieuw grote hommels te zien; dit zijn de nieuwe koninginnen die een schuilplek zoeken. Ze vliegen dan op bloeiende planten om nectar te drinken voor energie.
De levenscyclus van vlinders
Koekoeksbijen: Parasitaire Bijen
Er zijn ook bijensoorten die helemaal geen nest maken. Deze zogenaamde koekoeksbijen leggen hun eitjes in de nesten van andere bijensoorten, vergelijkbaar met hoe een koekoek dat doet bij vogels. Koekoeksbijen verzamelen zelf geen stuifmeel; ze laten dit over aan de gastheer-soort.
Overlast en Gevaar van Bijen
Mensen verwarren hommels nog wel eens met wespen en zijn bang voor aanvallen. Een hommel is echter niet agressief en zal niet snel lastigvallen. Ze steken doorgaans alleen als ze zich in het nauw gedreven voelen of als je ze vastpakt. In tegenstelling tot honingbijen hebben hommels geen weerhaakjes aan de angel, waardoor ze meerdere keren kunnen steken.
Wat te doen bij overlast van een hommelnest:
- Als de ingang van het nest zich dicht bij een deur of raam bevindt, kan een hor geplaatst worden.
- Als de aanvliegroute een tuinpad kruist, kan een emmer met een uitgesneden gat over de ingang van het nest worden geplaatst om de bijen een specifieke uitvliegroute te geven.
- Het plaatsen van een scherm of iets dergelijks kan de hommels dwingen om op te stijgen of af te buigen.
Schade aan Muren en Huizen
Hommels, met name Steenhommels en Aardhommels, nestelen zich graag in een spouwmuur. Ze brengen echter geen schade toe aan de constructie of isolatie van huizen, omdat ze niet kunnen knagen. Ze maken enkel gebruik van een bestaande holte. Er zijn geen onaangename geuren of ongedierte te verwachten.
Om te voorkomen dat hommels zich in de toekomst in de spouwmuur vestigen, kan men na het uitvliegen van de hommels in het najaar 'bijenbekjes' in de ventilatieopeningen plaatsen. Deze roosters voorkomen dat hommels naar binnen kunnen.
Het Verwijderen van Bijen- en Hommelnesten
Als een bijen- of hommelnest toch verwijderd moet worden, is het raadzaam contact op te nemen met een imker in de buurt. Het verplaatsen van een hommelnest kan lastig zijn, vooral als het zich in de grond bevindt. Een vogelnestkast kan vaak wel gemakkelijker verplaatst worden door deze geleidelijk van locatie te veranderen.
Een hommelnest zit meestal maar één seizoen op een bepaalde plek. In het najaar raakt het nest leeg en verdwijnen de hommels. Dezelfde plek wordt het volgende seizoen niet opnieuw gebruikt. Als je juist graag een hommelnest in je tuin wilt, kun je een hommelnestkast plaatsen of zelf maken.
Belangrijk: Bijen zijn een beschermde diersoort. Het is verboden ze te doden. Vraag altijd een imker om hulp bij het verwijderen of verplaatsen van een nest.
Problematische Situaties: Bijen in Huis
In uitzonderlijke gevallen kunnen grote aantallen bijen een probleem vormen, bijvoorbeeld wanneer ze via lampen in het plafond een kamer binnendringen. De beste oplossing is om contact op te nemen met een imker of de gemeente voor advies over professionele hulp. Het gebruik van gif wordt sterk afgeraden, aangezien bijen beschermd zijn en gif schadelijk kan zijn voor het milieu.
Bij het vinden van een bijennest in huis:
- Identificeer of het daadwerkelijk bijen zijn (bruiner en kleiner dan wespen).
- Neem contact op met een imker of de gemeente.
- Overweeg preventieve maatregelen om toekomstige nestvorming te voorkomen.
Solitaire Bijen en Wespen
Naast bijen en wespen die in volken leven, zijn er in Nederland ook zo'n 300 soorten solitaire bijen en -wespen. Deze leven alleen en niet in volken. Solitaire bijen hebben, met uitzondering van enkele soorten, geen angel en kunnen dus niet steken. Ze kunnen geholpen worden met nestgelegenheid in de eigen tuin.
Zandbijen maken hun nesten meestal in de grond, hun zandhoopjes lijken op molshopen. Metselbijen dichten hun nestgangen met vochtig zand of leem, vaak in oude kevergangen. Behangersbijen bekleden de nestgang met afgeknaagde stukjes blad. Bloedbijen zijn parasieten en leggen hun eitje in het nest van een andere bijensoort.
Het Belang van Bijen en Hun Bescherming
Bijen spelen een cruciale rol in ons ecosysteem door de bestuiving van planten en gewassen. Het is daarom essentieel om hun leefomgeving te respecteren en te beschermen. Door begrip te tonen voor hun gedrag en habitatkeuzes, kunnen we coëxisteren met deze waardevolle insecten en bijdragen aan biodiversiteit en natuurbehoud.
Wat je kunt doen om bijen te helpen:
- Laat bijennesten met rust, tenzij ze direct gevaar opleveren.
- Schakel professionals in voor het veilig verplaatsen van nesten.
- Creëer een bijvriendelijke tuin met diverse bloemen en planten.
- Vermijd het gebruik van pesticiden.