In de PC Hooftstraat, Amsterdam, zijn deze week de Crystal Houses naar ontwerp van MVRDV voor het winkelend publiek geopend. Architectenweb sprak bij de opening met architect Winy Maas over de glazen gevel die het bureau voor het project ontwikkelde.
Zodra voorbijgangers in de Pieter Cornelisz Hooftstraat de kristallen huizen spotten, blijven ze abrupt staan, stoten ze elkaar aan, maken snel wat foto’s met hun smartphone, lopen erop af en betasten de gevel. Is het echt allemaal van glas?
Sinds gisteren is dit het beeld in de meest exclusieve winkelstraat van Nederland, in de hoofdstad ook wel ‘de PC’ genoemd. Het project is zo radicaal dat die verwondering de komende tijd, waarschijnlijk de komende jaren, wel zal aanhouden.
Constructie en materialisering
Het onderste deel van de straatgevel van de kristallen huizen is volledig uit glas opgebouwd. De wanden en rollagen zijn opgebouwd uit massieve glazen stenen die daadwerkelijk de gevel dragen. Ertussen imiteert speciaal geslepen glas zowel het raam als de omkadering ervan. Massief glazen dorpels en kozijnen maken het geheel af.
Elke verandering in het daglicht is in de gevel terug te zien. Verschuilt de zon zich achter een paar wolken, dan wordt de gevel iets groener, maar ook transparanter. Komt de zon achter de wolken tevoorschijn, dan glanst de gevel alsof deze van ijs gemaakt is. Net zo verandert de gevel ook met de hoek waarop je deze bekijkt. Van voren gezien is deze zeer transparant, maar bekijk je ‘m van de zijkant, dan beginnen eerst de zijkanten van de glazen stenen te spiegelen, en wordt de gevel vervolgens lichtgroen als je door veel stenen tegelijkertijd heenkijkt. In elke blik die je op de gevel werpt, toont deze zich weer anders.
Bijzonder aan de glazen gevel is dat deze geen achterconstructie heeft uit een ander materiaal. De glazen gevelconstructie draagt zichzelf, grote glazen steunberen achter de gevel vangen de windbelasting op. De transparantie van de gevel is hierdoor volledig.
De combinatie van de gemetselde gevelconstructie en de hypermoderne materialisering in glas vat goed samen waar het project staat: met één been in het verleden en één been in de toekomst. Het is namelijk een reproductie van een pand dat eerder ook al op deze plek stond, zij het dat de gevel naar iets is opgerekt, en dat de onderzijde van deze gevel verglaasd is.
Historisch patroon en stedelijke context
“Tot de jaren ’50 was de PC Hooftstraat nog een woonstraat”, vertelt Maas. Daarna is de straat langzaam getransformeerd tot de meest exclusieve winkelstraat van Nederland. Maar de laatste jaren is de dynamiek in de straat volgens Maas sterk gegroeid. “Door de groeiende toestroom van toeristen uit het buitenland is er vraag naar steeds grotere winkels.”
Aan de ene kant heeft de gemeente Amsterdam de stoepen hiervoor verbreedt, anderzijds blijft de gemeente ook vasthouden aan de eis dat tenminste twee lagen van de panden als woonruimte gebruikt worden. Een typisch Nederlands compromis, noemt Maas het, die het ook wel charmant vindt, omdat het de straat echt Hollands houdt. De merken die zich hier vestigen willen volgens Maas ook geen winkel die overal te vinden, maar een die echt een couleur locale heeft.
Ontwerpkeuzes en bouwproces
Bij de meeste panden in de winkelstraat ziet Maas dat de gevel boven de plint precies zo gehouden wordt als deze altijd waren, maar dat de onderzijden volledig opengezagd worden. In de ‘Crystal Houses’ wilde hij een alternatief bieden voor deze benadering. De gevel van het dubbele huis dat er al stond, naar ontwerp van architect Pleiter, heeft de architect een stuk uitgerekt, maar verder eigenlijk hetzelfde gelaten. Nouja, op de materialisering na dan.
Oorspronkelijk wilde Maas de hele gevel van glas maken. “Als alle wanden achter de gevel ook van glas zouden zijn, dan zou je door het gebouw het Vondelpark kunnen zien”, stelt Maas met gevoel voor drama. “Dat is mijn droom.”
Het stadsdeel vreesde echter dat het pand teveel zou detoneren in zijn omgeving en vroeg MVRDV om een gevel te ontwerpen met een groter aandeel baksteen. Daarom heeft het bureau onderzocht wat het percentage baksteen in de gevels in de omgeving was. Aangezien veel gevels gepleisterd zijn en voorzien van veel glas, kwam het op een gemiddelde van 20% baksteen. Het voorstel om de gevel van dat percentage baksteen te voorzien werd door het stadsdeel geaccepteerd.
Techniek en montage
Één steen per uur: het bouwproces van de glazen gevel was net zo spectaculair als de gevel nu is. Tussen de zes en tien vakmensen hebben een jaar lang aan de gevel gebouwd. Om tot een volledig glazen gevel te komen, is ervoor gekozen de glazen stenen onderling te verbinden met “een lijm die ook tandartsen gebruiken.” Dat betekende dat iedere steen na verlijming een uur lang met een UV-lamp beschenen moest worden. In een omgeving die veel weg had van een laboratorium, vertelt Maas.
De glazen stenen en het ‘metselproces’ heeft MVRDV ontwikkeld in samenwerking met TU Delft, ABT en aannemer Wessels Zeist. De stenen zelf zijn handgemaakt door glasfabrikant Poesia, uit de buurt van Venetië. Voor de graduele overgang van glazen stenen naar bakstenen in de gevel moest het team een truc bedenken. Hiervoor zijn bakstenen gemaakt met een kern van glas, zodat de “floating stones” hier toch verlijmd konden worden.
In de glazen gevel zijn twee onderdelen opgenomen die niet van glas zijn: de inrijbeveiliging onderin de gevel moest toch van beton worden, en de glazen deuren moesten toch een stalen versteviging krijgen tegen inbraak. Maas: “Daar zie je nog de grenzen van glas als bouwmateriaal.”
Toekomst en huur
De Crystal Houses is door MVRDV ontworpen in opdracht van investeringsmaatschappij Warenar. De winkelruimte wordt de komende anderhalf jaar gehuurd door Chanel, dat daarna terug zal verhuizen naar zijn vorige locatie aan de PC Hoofdstraat, dat ook eigendom is van Warenar. Wie de winkelruimte van de kristallen huizen daarna zal huren is nog niet bekend.
Maas hoopt dat de PC Hooftstraat met dit ontwerp weer een stapje verder is op de weg van provinciale winkelstraat naar internationale winkelstraat. Zo langzamerhand moet de PC Hoofdstraat zich in zijn visie toch gaan meten met de exclusieve winkelstraten als de Champs Élysées in Parijs, Ginza in Tokyo of Rodeo Drive in Los Angeles.
Het project is bedacht door MVRDV, maar in een breed team uitgewerkt en gerealiseerd. Aan de PC Hooftstraat verrees in 2016 een winkelpand dat wereldwijd de aandacht trok: de Chanel boutique, ontworpen door architectenbureau MVRDV. De gevel is volledig opgebouwd uit glazen bakstenen - een technisch en esthetisch hoogstandje dat traditionele Amsterdamse architectuur een innovatieve draai geeft.
Samenwerking en resultaat
Onze bijdrage: In opdracht van Bouwbedrijf Wessels Zeist verzorgden wij de productie en montage van de staalconstructie. Deze constructie is volledig geïntegreerd in het ontwerp en moest voldoen aan hoge eisen op het gebied van maatvoering, detaillering en afwerking. Samenwerking tussen ontwerp en techniek: De Crystal Houses zijn tot stand gekomen in samenwerking met partijen als TU Delft, ABT, Brouwer & Kok en de Italiaanse glasfabrikant Poesia. De glazen gevel is uniek in zijn soort, en vraagt om een dragende constructie die onzichtbaar is, maar absoluut betrouwbaar.
Resultaat: Een iconisch gebouw waarin innovatie, esthetiek en techniek samenkomen. Onlangs opende in de PC Hooftstraat in Amsterdam een winkel met een bijzondere glazen gevel, die oude vormen verenigd met nieuwe technieken. De gevel van begane grond en eerste verdieping is nieuw opgetrokken in glazen bouwstenen, glazen kozijnen en glazen architraven in een vormgeving die aansluit op de bouwstijl van de oorspronkelijke gesloopte panden en de nog bestaande belendende panden. Het idee en het ontwerp zijn van architectenbureau MVRDV, uitgewerkt in een team met Gietermans & Van Dijk Architecten, TU Delft, Brouwer & Kok ingenieurs, ABT Raadgevende Ingenieurs, Poesia (onderdeel van Vetreria Resanese) glasfabrikanten uit Italië en aannemer Wessels Zeist. De bijna volledig glazen gevel bootst de gevels van de panden die zijn gesloopt tot in detail na, maar is in verticale richting uitgerekt om te voldoen aan bestemmingsplannen en binnenruimte te vergroten. Ter hoogte van de overgang van 1e naar 2e verdieping gaan de glazen stenen over in bakstenen voor de gevels van de appartementen.
Massief glazen stenen: MVRDV werkte nauw samen met een aantal partners om nieuwe technologieën te ontwikkelen. De massief glas stenen 24,7 x 11,6 x 5,3 cm en worden gelijmd tot ‘metselwerk’. De stenen zijn gegoten door Poesia in Resana, in de buurt van Venetië. Gezamenlijk onderzoek van de TU Delft, ABT en aannemer Wessels Zeist, heeft geleid tot de ontwikkeling van een nieuwe montagetechniek met een hoge sterkte. Dankzij een nieuw ontwikkelde UV-gebonden, transparante lijm van DELO Industrie Klebstoffe GmbH & Co. KGaA, kan traditionele mortel achterwege blijven.
Sterk en recyclebaar: Ondanks het delicate uiterlijk, is uit testen gebleken dat de glasconstructie in veel opzichten sterker is dan beton. Deze nieuwe bouwmethode minimaliseert afvalstoffen, alle glascomponenten zijn volledig recyclebaar.
Glass masonry
Het project heeft prijzen en nominaties in de wacht gesleept voor World Architecture Festival in de categorie ‘shopping’. Crystal Houses draagt en tijdelijk wordt gehuurd door Chanel, met toekomstig huurkapitaal en mogelijke nieuwe huurders afhankelijk van markt en visie.
tags: #chanel #pc #hooftstraat #gevel