Het Binnenhof moet flink op de schop. De lijst met gebreken is lang, zo concludeerde een commissie onder leiding van oud-minister Liesbeth Spies in 2015. Technische installaties zijn sterk verouderd en de brandveiligheid is onvoldoende. Bij brand zouden de monumentale gebouwen onherstelbaar beschadigd worden. De renovatie start in 2021 en moest oorspronkelijk worden afgerond in 2026. Door vertraging was deze planning bijgesteld naar, op zijn vroegst, eind 2028. De laatste schatting is dat de renovatie tot 2031 zal duren.
Tijdens deze renovatie zit de Tweede Kamer in het voormalige gebouw van het ministerie van Buitenlandse Zaken (Bezuidenhoutseweg 67). De Eerste Kamer zetelt aan het Lange Voorhout 34-36/Kazernestraat en vergaderen in het voormalige gebouw van de Hoge Raad. Het ministerie van Algemene Zaken is tijdelijk verhuisd naar het gebouw waar ook de ministeries van Economische Zaken en Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur zich bevinden (Bezuidenhoutseweg 73), maar voorlopig zit het ministerie nog op het Binnenhof.
Voor het hele traject trok verantwoordelijk minister Stef Blok 475 miljoen euro uit, maar de algehele kosten van het project liepen op en werden in 2025 geschat op € 2,7 miljard.
Het renovatieplan en politieke context
In juli 2015 stelde Liesbeth Spies twee mogelijke opties voor verbouwing voor. In eerste instantie werden er nog meer mogelijkheden onderzocht, maar die bleken technisch onuitvoerbaar, te duur of te ingrijpend voor de bewoners van het Binnenhof. Uiteindelijk ging de Tweede Kamer na veel discussie akkoord met de optie om het Binnenhof voor 5,5 jaar te ontruimen. Deze variant was met een totaal van 475 miljoen euro zo'n 125 miljoen euro goedkoper dan de gefaseerde variant. Een kortdurende variant zou geen overlast hebben, omdat alle medewerkers dan weg zijn van het Binnenhof. Inmiddels zijn de kosten voor dit project opgelopen naar 749,9 miljoen euro.
Er werken 6 verschillende architectenbureaus aan de renovatie. De renovatie is erop gericht de logistieke en functionele mankementen omtrent brandveiligheid en veroudering van het complex te adresseren. Ook moet de renovatie het Binnenhof aanpassen voor de toenemende bezoekersstromen en de levendigheid verbeteren. Daarnaast is in november 2016 besloten dat tijdens de renovatie de Tweede Kamer wél zal verhuizen naar het voormalige ministerie van Buitenlandse Zaken, maar de Eerste Kamer niet. In plaats daarvan gaat de Eerste Kamer, net als een deel van de Raad van State, naar het oude gebouw van de Hoge Raad.
Het terrein van het Catshuis was het beoogde tijdelijke onderkomen van het ministerie van Algemene Zaken, maar dit plan heeft staatssecretaris Knops moeten laten varen na aanhoudende protesten van omwonenden en de Haagse gemeenteraad.
Verhuizing en debatten (2016-2021)
Na een verhit debat nam de Tweede Kamer op 28 januari 2021 een motie aan die de regering opriep alles in het werk te stellen om de verhuizing in het zomerreces van 2021 plaats te laten vinden. De verhuizing van de Tweede Kamer is afgerond in augustus. Op 7 september 2021 vond de eerste vergadering op de tijdelijke locatie van de Tweede Kamer plaats.
Kamerdebatten in de periode 2016-2021 toonden diverse standpunten over openbaarheid, kosten en planning. In een 2016-debat werd besloten dat Prinsjesdag niet op het Binnenhof kon plaatsvinden tijdens de renovatie en werd gezocht naar een andere plek voor de jaarlijkse plechtigheid. In 2018 werden zorgen over duurzaamheid en rapportage van de renovatie besproken. In 2019 werd duidelijk dat het maximumbedrag voor de renovatie zou stijgen en dat ook de kosten voor tijdelijke huisvesting toenamen; meerdere moties vroegen om openbaarheid en betere verantwoording. In 2020 ontstond meer commotie over de renovatie en verhuizing, onder meer door corona-gerelateerde eisen voor tijdelijke huisvesting. In 2021 vroeg men via moties om tijdige verhuizing en meer Kamerbetrokkenheid bij besluitvorming.
Kosten en realisatie
In juli 2021 werd bekend dat het hele project vermoedelijk 718 miljoen euro zou kosten, wat meer dan de helft duurder is dan oorspronkelijk gepland. In de loop der tijd bleek de renovatie ook veel uitgebreider door asbest, houtrot, schimmel, lekkages en andere gebreken achter de façade. Houtrot in balken van het Binnenhofcomplex en diverse technische upgrades vormen inmiddels kernonderdelen van de werkzaamheden. Tot 2025 werden realisatieovereenkomsten getekend en begon de uitvoeringsfase van de meeste bouwdelen. De laatste cijfers in 2025 geven aan dat de totale kosten richting 2,7 miljard euro gaan, waardoor Kamerleden gezocht hebben naar maatregelen om kosten te beheersen en overlast te beperken.
Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) werkt als eigenaar van het Binnenhof en contracteert uitvoerders na adviezen van onder meer de rijksbouwmeester en na instemming van de gebruikers. De renovatie wordt uitgevoerd door vijf aannemerscombinaties. De gemeente Den Haag participeert in vergunningen en ontheffingen en probeert de impact op de omgeving zo veel mogelijk te beperken, terwijl tegelijk kansen worden benut om de binnenstad leefbaar te houden.
Huidige stand van zaken en toekomstperspectief
Na de zomer van 2020 is het team van Nico de Bont actief op het Binnenhof, samen met TBI-collega’s van J.P. van Eesteren en Croonwolter&dros. De voorbereidende fase richtte zich op opnames, onderzoek naar constructie en materialisatie en het aanbrengen van beschermingen. In 2025 zijn de meeste contracten getekend en is de uitvoeringsfase begonnen. De realisatiecontracten Tweede Kamer zijn ondertekend en de renovatie van het Binnenhof loopt intensief door in de drie gebouwdelen met bouwdelen A, B, C, H, J, K en N. Het plan is om de complexen te renoveren met behoud van hun monumentale karakter en tegelijkertijd te verbeteren op gebied van brandveiligheid, ICT-veiligheid en logistiek voor bezoekersstromen.
Bezoekers en bewoners van Den Haag worden continu betrokken via informatiecentra, bijeenkomsten en wandelingen over de bouwplaats. Het RVB werkt samen met de gemeente en de aannemers om de omgeving zo min mogelijk te storen en toch hoogwaardige restauratie en verduurzaming te realiseren. Een voorbeeld is het Informatiecentrum Binnenhof Renovatie en het Uitzichtpunt Binnenhof, waar bezoekers hoogte-inspectie krijgen op de voortgang. Nieuwe publieksentrees en aanpassingen aan plenaire zalen worden stap voor stap uitgerold terwijl de Tweede Kamer, de Eerste Kamer en de Raad van State hun tijdelijke locaties bezetten.
Belangrijke cijfers en kenmerken
- Totale vloeroppervlak circa 90.000 m2
- Te renoveren gebouwen onderverdeeld in 7 deelprojecten (A, B, C, H, J, K, N)
- Meer dan acht eeuwen historie, met verschillende bouwstijlen en monumentale waarden
- Verwachte voltooiing van volledige renovatie: 2031
- Verhuizing Tweede Kamer: zomerreces 2021 afgerond; vergaderingen op Bezuidenhoutseweg 67
- Openbaar centrum en informatievoorziening voor bewoners en bezoekers via RVB-initiatieven
- Jaarlijkse rapportages en openbaarheid: moties en debatten beïnvloeden transparantie en planning.
- Veiligheid en beveiliging: upgrade van brandveiligheid en ICT-voorzieningen buiten het Binnenhof in een beveiligde omgeving.
- Duurzaamheid en leefbaarheid: nadruk op duurzame bouwprincipes en minimale overlast voor de omgeving.
tags: #de #verbouwing #van #het #binnenhof