Dick Advocaat kijkt over schutting: achtergrond en betekenis van een kleurrijk figuur in het voetbal

Ik was Dick Advocaat alweer bijna vergeten. Zo snel gaat dat dus. Het is natuurlijk spijtig, als iemand aan wie je je zo heerlijk kunt ergeren, zich uit het voetbal terugtrekt om voortaan iedere dag baantjes te trekken in zijn geldpakhuis. Tegelijk wist je bij Dick zeker dat onsympathieke waters sympathieke gronden moeten hebben. Iemand die zo weinig geeft om zijn eigen populariteit en uitstraling; dat moet diep van binnen wel een jofele vent wezen.

Gisteravond zat Dick bij Studio Voetbal, het programma bij de publieke omroep met ‘een veelheid aan onderwerpen’. Hij had zijn vaste blik weer, de blik van een Kees van Kooten-typetje dat van achteren wordt geattaqueerd door Wim de Bie in zijn rol van Duitse leraar. Bij Dick Advocaat ben je altijd bang dat hij ieder moment kan zeggen: ‘Jongens, de grap heeft nu wel lang genoeg geduurd,’ en dat er dan onder dat starre Haagse masker een volslagen onbekende, enorm getalenteerde acteur vandaan komt. Tot zover de eerste indrukken van een man die voortdurend op het scherpst van de snede balanceert tussen humor en ernst.

Naast hem zat Marc van Hintum, een van de weinige mensen in een managementfunctie in de voetbalwereld aan wie ik zonder problemen mijn huissleutels zou afgeven om tijdens m’n vakantie de plantjes water te geven. En daarna: ‘Het gaat alleen maar om het winnen.’ Sommigen misverstanden blijken onuitroeibaar - met dank aan figuren als Dick Advocaat. Dat het in de sport alleen maar om het winnen gaat, is zo’n misverstand. Sport is al heel lang geleden een entertainmentindustrie geworden - misschien is het ’t stiekem altijd al geweest.

Dat (uiteindelijk) een van de twee partijen wint, is onvermijdelijk bij een spel als voetbal, maar in wezen is het volkomen oninteressant. Wedstrijden worden gespeeld voor toeschouwers, voor kijkers, voor sponsoren en voor de jongetjes die de wedstrijdjes ’s avonds op straat naspelen. Die Dick, wat een misverstand toch. Alsof voetbal om de winst zou gaan. Het gaat erom dat je af en toe ‘ns ’n leuke wedstrijd speelt. De Haagse bondscoach was emotioneel geworden en dat verbaasde aanvoerder Leandro Bacuna. 'Ik heb iets gezien waarvan ik dacht dat ik het nooit bij een trainer zou zien.'

De spelers en technische staf van Curaçao komen na het laatste fluitsignaal bij elkaar. Er wordt een kring gevormd en als iedereen aanwezig is, spreekt Bacuna het team toe. Ook wordt er eventjes stilgestaan bij de overwinning op de belangrijkste concurrent. Op dat moment was de 34-jarige middenvelder al verrast door Advocaat. 'Dick kwam naar de kring toelopen en ik zag emotie', zegt Bacuna. 'Ik weet niet of het huilen was of iets anders, hij was in ieder geval emotioneel. Hij voelt wat wij op dit moment aan het doen zijn.' De 78-jarige Advocaat bekent dat er een paar waterlanders over zijn wangen stroomden toen de spelersgroep en technische straf een kring vormden. 'Al heb ik op mijn leeftijd sowieso al snel de neiging om wat sneller een traantje te laten', zegt hij lachend. 'Die groep zit zo dicht bij elkaar', vervolgt Advocaat. 'En als je de vreugde ziet bij een goal. Dat heb ik nog nooit van mijn leven meegemaakt. Je ziet dat hij met ons meeleeft', zegt Bacuna over de tranen zijn trainer. 'Dat haal je niet altijd meteen uit iemand. Iedere man wil zich stoer opstellen, maar uiteindelijk komt die gevoelige kant wel naar buiten. Dat heb ik de afgelopen wedstrijd gezien.'

'Daarmee geeft hij aan, dat hij er volledig voor wil gaan', stelt de oud-speler van FC Groningen en Aston Villa dan ook. 'Dat hij ook voelt hoe erg de mensen van het eiland leven met de droom die er is om het WK voetbal te halen.' Curaçao speelt in de nacht van dinsdag op woensdag om 1.00 uur Nederlandse tijd het volgende WK-kwalificatieduel. Trinidad en Tobago is dan de tegenstander in de poule. De ploeg van Dick Advocaat is koploper in de groep van vier en ligt daarmee op koers voor een WK-ticket, dat rechtstreeks naar de poulewinnaar gaat. In november staan er nog twee wedstrijden voor Curaçao op het programma tegen Bermuda en Jamaica.

Op 28 juli 2004 verscheen mijn eerste publicatie ooit: een ingezonden brief op de kinderpagina van Voetbal International. Johan Derksen was nog hoofdredacteur in plaats van talkshow-orakel. Een grilliger Amerikaanse president dan George W. Bush stond centraal in die herinnering. Ik was elf en gekker op voetbal dan ik later ooit zou zijn. Er was ruim een maand verstreken sinds ‘De Wissel’ van Dick Advocaat, die op het EK van 2004 de twintigjarige Arjen Robben liet vervangen door Paul Bosvelt. De tweede groepswedstrijd tegen Tsjechië kantelde, Nederland verloor met 3-2. Mijn teleurstelling was ook een maand later nog enorm. ‘Sorry, maar dit vind ik echt een flutargument’, schreef de elfjarige Rosa. Ik was blij met Advocaats vertrek ‘want geef toe: veel slechter kan het voetbal toch niet worden.’

Onder mijn tirade stond: 'Ben jij ook zo’n eigenwijze, jonge voetbalfan die graag zijn/haar mening wil geven? Nu ben ik drie keer zo oud en minstens drie keer zo mild - meestal dan. Of tenminste, als het op Dick Advocaat aankomt. De halsstarrige bondscoach aan wie ik me als elfjarige kapot ergerde, is nu een emotionele oude man. Op handen gedragen door zijn spelersgroep, leider van een dwergploeg op een reuze-WK. Voetbal bepaalt deze WK-zomer allang niet meer mijn humeur, maar het blijft een taal die ik graag spreek, een land waar ik zo nu en dan met veel plezier naar terugkeer. Toen de kranten na Oranjes eerste wedstrijd tegen Japan kopten over ‘de wissel’ van de huidige bondscoach Koeman, was ik meteen terug in de zomer van 2004. Voetbal is een communicatiemiddel dat ik als correspondent goed kon gebruiken.

Op de Middellandse Zee, een kilometer of vijftig ten noorden van de Libische kust, babbelde ik op het achterdek van een reddingsschip met een net van een wankele rubberboot geholpen Kameroener over José Mourinho. Er vloeiden geen tranen bij Dick Advocaat na de laatste WK-wedstrijd van Curaçao, dus ook niet bij mij. Hij was trots op zijn team, en terecht. Excuses zijn op hun plaats, niet zozeer aan Dick Advocaat, maar aan Nick en Jim Jense, de broertjes van wie ik hoopte dat ze nog eens goed over hun argumenten na zouden gaan denken. Rosa van Gool (1993) is buitenlandredacteur voor het Het Algemeen Dagblad. Tussen 2020 en 2025 was ze Italië-correspondent voor de Volkskrant. NOS Voetbalzondag 14 juni, 11:22Frank Hettingaredacteur voetbalFrank Hettingaredacteur voetbalVan Rusland tot Australië. En van Zuid-Korea tot Amerika. Zijn bezetenheid van het voetbal heeft van coach Dick Advocaat een wereldburger gemaakt. Nu wacht zijn laatste klus, met het kleine Curaçao uit de Cariben op het WK. Vanavond (19.00 uur) is Duitsland de eerste tegenstander.

Het toernooi moet de kroon op zijn glansrijke trainerscarrière worden, als oudste bondscoach ooit op een wereldkampioenschap. Laatste klus? Dat zegt de 78-jarige Advocaat wel, maar daar is zijn jeugdvriend Aad de Mos nog niet zo zeker van. Hij grinnikt: "Dat weet je bij hem nooit, hè." Steeds op telefoon kijken. Advocaat - oud-bondscoach van Nederland, België, Rusland, trainer van PSV, Feyenoord, Rangers, Zenit - heeft al zo vaak gezegd dat hij met pensioen gaat. Het is echt mooi geweest, zei hij bijvoorbeeld in 2018 toen hij met Sparta Rotterdam degradeerde. Maar eenmaal thuis - zonder club, zonder contact met spelers, zonder trainingen, zonder gepieker over tactiek - sloeg de onrust toe. De Mos kwam Advocaat vlak daarna tegen in het Belgische Knokke-Heist bij het strand. "Ik zei: nou ben je wel klaar, hè? Maar Dick zei: nou, liever niet. Ik zit steeds op dat ding (telefoon) te kijken of er nog een club gebeld heeft."

De Mos degradeerde zelf ook als trainer met Sparta. "Ik ben er toen gelijk mee gestopt. Maar Dick niet, hoor. Drie weken later zat hij bij FC Utrecht. Hij heeft die adrenalinekick gewoon nodig. Voor een ander is het een sigaretje, een glaasje bier. Dick drinkt of rookt niet. Hij moet op dat veld staan." En dus gaat Advocaat waar ze hem nodig hebben, zegt ook zijn oud-assistent Zeljko Petrovic. "Als Oeganda hem belt, dan doet hij dat."

Advocaat, man van de wereld dus. Maar lang zag het er niet zo uit, vertelt De Mos. Als jonge tieners gingen ze samen kamperen, op de fiets naar Lunteren. "Na één dag kreeg Dick al flinke heimwee, hij wilde terug naar zijn moeder." Terug naar zijn drie oudere broers en jongere zus, terug naar de Haagse volkswijk Transvaal. Die heimwee verdween nadat zijn vader Jan al vroeg was overleden aan een longziekte. Dick, net 17 jaar, moest flink zijn, knokken. Het straatvoetballertje, de driftkikker met Haagse bluf nam het over. Vastbesloten om het te gaan maken in het voetbal.

De Mos: "Die bezetenheid, die hardheid, dat hebben we meegekregen vanuit de opleiding bij ADO. We trainden 's morgens om 6.00 uur met Bert Jacobs. We trokken alle lijnen op de velden, legden graszoden. In de zomer gingen we verder met honkbal. We sliepen op het veld, we woonden op het veld. Dat is die bezetenheid. Er is niks mooiers dan voetbal."

Als Advocaat niet op het veld staat, kijkt hij toch voetbal, thuis of in een hotel als een echte kluizenaar, zo vertellen zijn voetbalvrienden. Van de Premier League tot aan de Japanse J1 League. Kleine Generaal heeft ook zachte kant. Soms schakelt hij als groot muziekliefhebber het voetbal even uit, om "een plaatje te draaien". Van zangers en bands als Tina Turner, Michael Bolton, de Bee Gees, Cliff Richard en The Moody Blues. Dan moet hij op zijn tong bijten, want een biggelende traan is nooit ver weg bij Advocaat. Dat zag Zeljko Petrovic van dichtbij. Ze leerden elkaar kennen toen Advocaat hem in 1996 van RKC Waalwijk naar PSV haalde. Toen was de trainer nog 'de Kleine Generaal' voor Petrovic. Streng, afstandelijk en vrij genadeloos. Sommige spelers waren zelfs bang voor de scheldende en tierende trainer. Maar dat veranderde toen Petrovic zijn assistent werd, bij Sunderland, Feyenoord, Servië en Irak. "Als je Dick beter leert kennen, denk je: jij bent helemaal geen Kleine Generaal. In Engeland, bij Sunderland, keken we samen in het hotel naar een concert van een of andere legendarische zanger. En dan zit hij gewoon te huilen. Ja, haha, dan is hij heel soft."

Dick Advocaat als bondscoach van Oranje tijdens het WK van 1994. Het grootste penthouse van Sint-Petersburg als trainer van Zenit, privéjets, ereburger van een stad of land, op zijn verjaardag op audiëntie bij president Vladimir Poetin, eregast bij concerten van zijn favoriete artiesten: dankzij het voetbal omarmt de volkssjon zich de weelde. 'Dagobert Dick' Zo kleeft aan Advocaat, ook wel 'Dagobert Dick' genoemd, dat hij dol is op geld. Krenterig bovendien, met onnavolgbare keuzes tot gevolg. Zo was hij pas een paar maanden in dienst van België als bondscoach toen hij zijn contract opzegde om op voorspraak van president Poetin voor een vorstelijk salaris bij de Russische bond te tekenen. Advocaat zei zelf eens: "Ja, aan mij kleeft het imago van iemand die de boel achterlaat als hij ergens anders een beetje meer kan verdienen. Eigenlijk is dat ook wel waar, hè. Ik ging alleen nooit voor een béétje meer, maar voor een paar nullen meer."

Toch wil Petrovic het beeld van geldwolf graag ontkrachten. "Dick vindt het misschien niet leuk dat ik dit zeg, want hij wil liever niet naar buiten brengen wie hij allemaal heeft geholpen. Maar hij heeft echt heel veel geld aan mensen gegeven, aan voetbaltalenten, goede doelen. En in een restaurant is het een gevecht om wie betaalt. Altijd wil hij de rekening pakken." Dick Advocaat als bondscoach van Curaçao en assistent Cor Pot. "Ach Dickie..." Petrovic kan niet anders dan vol lof spreken over Advocaat. "Hij is een fantastisch mens, zo'n lieve man. Hij heeft altijd het beste met je voor. Als hij werd ontslagen als trainer, zei hij: Zeljko, jij moet gewoon blijven zitten. Nou, dat zegt voor mij al genoeg."

Het voetbal houdt Advocaat - angstig voor de dood - op de been. Zijn moeder is inmiddels overleden, en zijn drie oudere broers ook. In een interview met NRC zei hij: "Met alles wat ik doe, denk ik: hoelang nog?" Petrovic: "Ik zeg altijd tegen Dick: niet stoppen, alsjeblieft."

Hij blijft een man die zowel bewondering als frictie oproept, maar vooral een figuur die voetbal als taal spreekt. Een lang en gevarieerd parcours, gekenmerkt door lange dagen op het veld, intense emoties en een onverminderde inzet voor zijn teams. Een wereldburger die ondanks alles blijft zoeken naar de ideale combinatie van prestatie, loyaliteit en menselijke warmte.

tags: #dick #advocaat #kijkt #over #schutting