We kennen ze allemaal wel, van die vreselijk kriebelende beestjes die u en uw huisdier enorme jeuk kunnen geven. Oftewel vlooien. Het zijn kleine parasieten die krachtige springpoten hebben. Zij zijn voornamelijk in de zomer en de herfst actief. Echter, dit geldt niet voor huisdieren die binnen worden gehouden. Hier kunnen de vlooien het hele jaar door overleven. Hoewel er verschillende vlo soorten zijn (konijnen-vlo, hondenvlo) zien we de katten-vlo toch het meeste op onze trouwe viervoeters. Om onderscheidt te maken tussen de verschillende soorten vlooien kun je ze bekijken onder de microscoop. Natuurlijk geeft de vlo enorme jeuk, maar het kan ook nog eens de lintworm overdragen naar mens en dier. Om dit te voorkomen is preventie erg belangrijk. Als u eenmaal vlooien hebt, komt u er niet snel van af.
De vlo is een parasiet die zonder gastheer maar een paar dagen kan overleven. Voor het overleven en het voortplanten is er wel regelmatig bloed nodig. Een vrouwelijke vlo legt in een periode van enkele weken honderden eitjes. Deze eitjes vallen van de gastheer (dier/mens) af en verspreiden zich in de omgeving. In de omgeving zullen de eieren zich ontwikkelen tot larven. Larven zijn rupsachtige beestjes die zich graag verstoppen op donkere plekken. Zij leven daar met name op afval en ontlasting van de volwassen vlo. De larf vormt daarna een cocon waarin ze zich eerst tot een nymf en later tot een volwassen vlo ontwikkeld. Deze cocon noemen wij de pop. Dit stadium van een vlo is heel resistent en dat zorgt ervoor dat hij wel tot een jaar kan overleven.
De volwassen vlo komt pas uit de pop als het merkt dat er een goede gastheer voorbij komt. Dit doet hij door het waarnemen van trillingen. Door de korte cyclus en goede overlevingskansen van de vlo is een besmetting moeilijk te behandelen. Tegen de tijd dat wij als eigenaar door hebben dat onze viervoeter vlooien heeft zijn we vaak al te laat. De vlooien hebben namelijk al genoeg tijd gehad om honderden eitjes te leggen. Deze eitjes zijn verspreidt in de omgeving om daar te ontpoppen in een nieuwe plaag. Om een beter beeld te krijgen: 5% van de vlooien zitten op het dier, de overige 95% zit verspreid in de omgeving. Eenmaal in huis gevestigd is de plaag nog maar moeilijk te bestrijden. Dat maakt het voor eigenaren soms erg vervelend als ze er maar niet van af komen.
Het aanbod van middelen tegen vlooien is de laatste jaren enorm toegenomen. Behalve bij uw dierenarts kunt u ook verschillende producten vinden bij de dierenspeciaalzaak en zelfs in de supermarkt. De meest toegepaste vorm van vlooienbestrijding bij onze huisdieren zijn de zogenaamde “spot on” producten. Met een pipetje brengt u enkele druppels op de huid van uw huisdier. Het product wordt opgenomen en vervolgens uitgescheiden in de huidoliën van het dier. Deze middelen doden de volwassen vlooien op het dier, bij sommige producten gebeurt dit al wanneer de vlo in aanraking komt met het dier en bij andere producten moet de vlo eerst bijten. Heeft uw dier een vlooienallergie is het dus belangrijk om een product te kopen waarbij de vlo niet eerst moet bijten.
Daarnaast zijn er ook producten die de eitjes en larven aanpakken. Er zijn ook middelen die werken tegen zowel vlooien als teken en er zijn zelfs combinatiepreparaten die ook werken tegen wormen. De middelen kunnen tegen water, dus als uw hond af en toe gaat zwemmen is dit geen probleem. Deze worden in de bek gegeven en hierdoor komt de werkzame stof in het bloed van het dier. Als een vlo bijt krijgt ze dit binnen, als het vrouwtje daarna haar eitjes legt zijn deze niet in staat om uit te komen. Meestal moeten de tabletten eens per maand worden gegeven, maar ook hiervan bestaat bij de dierenarts een product voor honden welke drie maanden actief is. Dit is een combinatiemiddel dat ook werkt tegen teken.
Er zijn diverse vlooienbanden in de omloop met een groot kwaliteitsverschil. Sommige producten werken slechts een maand en dan vooral rondom de nek van het dier, waardoor de band weinig effectief is. Maar er bestaan ook zeer goede vlooienbanden met een lange werkingsduur en die effect hebben over het hele lichaam. Shampoos zijn geschikt om vlooien van het dier te verwijderen die op dat moment aanwezig zijn, maar zoals eerder aangegeven zitten de meeste vlooien niet op je huisdier. Natuurlijke producten: er zijn een aantal natuurlijke middelen, zoals etherische oliën en knoflook, waarvan wordt beweerd dat ze vlooien bestrijden. Er zijn echter geen uitgebreide wetenschappelijke studies gedaan naar de werkzaamheid en de veiligheid van deze middelen. Daarnaast kunnen sommige stoffen schadelijk zijn voor het dier, zo kan een teveel aan knoflook de rode bloedcellen beschadigen.
Tot slot nog een klein stukje over de vlooienbestrijding in huis. Heeft u namelijk last van een vlooienplaag na bijvoorbeeld de vakantie, dan gaat de bestrijding een stuk sneller als u de omgeving ook aanpakt. Ook bij dieren die last hebben van een vlooienallergie is het belangrijk de omgeving mee te behandelen. Dit kan natuurlijk in eerste instantie door goed te stofzuigen en regelmatig de dekentjes en kussentjes te wassen. Maar de eitjes en larven liggen vaak in de donkere kieren en gaten waar de stofzuiger niet bij komt. Daarvoor is een omgevingsspray nodig.
Een veel voorkomend probleem bij huisdieren is de aanwezigheid van vlooien. Bij onze huisdieren komen 2 soorten vlooien voor: de hondenvlo (Ctenocefalides Canis) en de katten-vlo (Ctenocefalides Felis). Voordat een vrouwtjes vlo eitjes kan leggen moet zij eerst een bloedmaaltijd gehad hebben. Vervolgens legt zij enige tientallen eitjes in de vacht. Deze rollen uiteindelijk uit de vacht en komen zo in uw huis terecht. Na 2-4 dagen komen uit deze eitjes larven. De larven zijn een paar mm lang en zo dik als een haar. Zij verstoppen zich op donkere plekjes en voeden zich onder andere met de uitwerpselen van de volwassen vlooien. Na 2-3 weken verpoppen de larven zich. Deze poppen kunnen tot wel 1½ jaar in leven blijven en zijn bestand tegen veel invloeden van buitenaf. Onder invloed van trillingen komt uit de pop een volgroeide vlo en de cyclus is rond. Deze hele cyclus neemt gemiddeld zo’n 6 weken in beslag. In tegenstelling tot wat veel mensen denken speelt een groot deel van de levenscyclus van de vlo zich buiten het huisdier. Alleen de volwassen vlooien, slechts 1% van de vlooienpopulatie, vinden we terug op de hond of kat. De eitjes, larven en poppen, de overige 99%, bevinden zich in de omgeving.
Het is niet altijd makkelijk om een vlooienbesmetting vast te stellen. Vooral bij dichtbehaarde of langharige dieren zijn ze vaak moeilijk te vinden. Soms zijn ze met behulp van een vlooienkam te vinden. U kunt ook uitkijken naar de aanwezigheid van “vlooienpoepjes”: kleine zwartbruine korreltjes die zich tussen de haren bevinden. Er zijn meerdere redenen waarom het verstandig is om vlooien bij uw huisdier te bestrijden. Ten eerste veroorzaken ze behoorlijk veel overlast in de vorm van jeuk. De beten zijn pijnlijk en je ziet een hond of kat dan ook vaak opspringen als hij/zij gebeten wordt. Met de beet spuit de vlo een klein beetje speeksel in de huid om te zorgen dat het bloed niet stolt. Sommige dieren zijn gevoelig voor het speeksel van de vlo. Na een aantal beten wordt een bepaalde grens overschreden waardoor een allergische reactie optreedt. Ook oudere beten worden dan geactiveerd waardoor het dier enorm veel jeuk krijgt. Ze krabben en bijten zichzelf tot bloedens toe. Eén beet per week is dan al voldoende om dit proces in stand te houden.
Tevens kunnen vlooien eitjes van de lintworm bij zich dragen. Als een hond of kat een besmette vlo opeet of oplekt kan daaruit een volwassen lintworm ontstaan. Van deze lintwormen treffen we de losgelaten witte segmenten - zo groot als rijstekorrels - aan op de ontlasting, rond de anus en/of op de slaapplek van uw huisdier. De lintwormen zijn goed te bestrijden met wormtabletten. Om te voorkomen dat de lintwormen telkens terugkeren, dienen echter ook de vlooien te worden aangepakt.
Voor de bestrijding van vlooien staan ons vele middelen ter beschikking. Hiervan zijn er maar enkele écht afdoende. Allereerst moet het dier zelf behandeld worden tegen vlooien, daarvoor zijn diverse soorten pipetjes (spot ons), sprays en tabletten op de markt. Daarnaast moet ook de omgeving behandeld worden, aangezien daar de overige 99% van de vlooienpopulatie zich bevindt. Het helpt om regelmatig te stofzuigen, dweilen en kleden te wassen, maar er zijn ook interieursprays verkrijgbaar die vlooien doden. Wij adviseren voor de bestrijding van vlooien een vlooienmiddel dat zo breed mogelijk werkt. De aanwezigheid van vlooien is een probleem dat regelmatig voorkomt bij huisdieren. De verschijnselen kunnen zijn: plotselinge jeuk, met name op de onderrug, buik en liezen en in de halsbandstreek. Het is niet altijd even makkelijk om een vlooienbesmetting vast te stellen. Uit onderzoek is gebleken dat 99% van de vlooien in de omgeving zitten en slechts 1% op uw huisdier. De vlo die u bij uw dier ziet is dus het topje van de ijsberg!!
U kunt daarom beter uitkijken naar de aanwezigheid van "vlooienpoepjes": kleine zwartbruine korreltjes die zich tussen de haren bevinden. Om de vlo afdoende te bestrijden, is het essentieel om iets van de biologie van de vlo af te weten. De volwassen vlo is afgeplat en de poten zijn perfect ontwikkeld om te springen. 24 tot 48 uur nadat de pop uit de cocon is gekomen, voedt ze zich al met het bloed van de gastheer. Volwassen vlooien brengen bijna hun gehele leven op de gastheer door. Ze voeden zich meerdere keren per dag met bloed. Pas nadat een vrouwtje bloed heeft gezogen, kan ze eitjes leggen. Een vrouwtje is 10 tot 14 dagen vruchtbaar.
Het ei-stadium: Vlooieneitjes zijn wit en ovaal, en zijn net met het blote oog te zien. De eitjes worden op het huisdier gelegd. Ze plakken een paar uur aan de haren en vallen hierna van het huisdier in de leefomgeving. De meeste eitjes bevinden zich dus niet op het huisdier, maar in zijn leefomgeving. Er zijn twee factoren van invloed op de groei van de eitjes: de temperatuur en de vochtigheid. De meest ideale omstandigheden voor de vlooieneitjes zijn een temperatuur van 20-25° C en een vochtigheidsgraad van 70%. In deze omstandigheden kunnen de eitjes binnen 48 uur ontwikkelen tot larven.
Het larve-stadium: De vlooienlarve (ongeveer 0,5 cm lang) lijkt op een vliegenmade, met harige uitsteeksels. De larve kan zich met deze uitsteeksels uitstekend vasthouden. Omdat de vlooienlarve lichtschuw is, verstopt ze zich op donkere plaatsen (bijvoorbeeld in naden en kieren en in de vloerbedekking). De larve voedt zich met organisch verteerbaar materiaal. Haar dieet bestaat voor het grootste deel uit de ontlasting van de volwassen vlooien. Voor een goede ontwikkeling van de larve, is vooral het opgedroogde bloed in de ontlasting van de volwassen vlo, essentieel. Larven zijn gevoeliger voor temperatuur en vochtigheid dan de eitjes. Als de vochtigheidsgraad lager dan 50% is, gaan de larven dood. In droge warme zomers zijn er veel minder vlooien dan in regenachtige warme zomers. Het larve stadium duurt normaal 7 tot 15 dagen, maar in een minder gunstig omgevingsklimaat kan de ontwikkeling wel 7 maanden duren. In het larve stadium vervelt de larve 3 keer. Bij de laatste vervelling, hult de larve zich in een cocon.
Het popstadium: De cocon beschermt de pop tegen invloeden van buitenaf en vormt een barrière tegen insecticiden. In de cocon ontwikkelt de pop zich, onder gunstige omstandigheden, in 5-7 dagen tot volwassen vlo. In minder gunstige omstandigheden kan de pop bijna een jaar overleven. Het uitkomen van de pop wordt gestimuleerd door de lichaamswarmte van een gastheer en de trillingen, die ontstaan als de gastheer langs loopt. Als de gastheer niet aanwezig is, komt de pop niet uit. Om aan bloed te komen bijt de vlo een klein bloedvat aan en zuigt het hieruit stromende bloed op. Om te voorkomen dat dit bloed gelijk stolt, spuit de vlo een klein beetje speeksel in de huid. Dit speeksel bevat een eiwit wat de bloedstolling remt. Ook oude bijtplekken kunnen na een nieuwe beet opnieuw ontstoken raken en uitbreiden naar eczeem. Herhaalde vlooienbeten prikkelen bij dieren met vlooienallergie het immuunsysteem waardoor op een bepaald moment een soort drempel wordt overschreden. Vanaf dat moment zal elke volgende beet tot een overmatige reactie leiden. Ernstige en langdurige jeuk is het gevolg.
In de eerste vier levensmaanden is het immuunsysteem extra gevoelig voor het ontwikkelen van een dergelijke overgevoeligheid. Omdat een vlo zodra hij of zij een dier heeft besprongen vrijwel onmiddellijk bijt om bloed te gaan zuigen, is het niet voldoende om bij deze patiënten volledig te vertrouwen op middelen die slechts de volwassen vlo op het dier doden. Dat vergt namelijk minstens enige uren, en dan is de overgevoeligheidsreactie door het bijten van de vlo al lang begonnen. Een volledig vlooienbestrijdingsplan dient zowel het dier als de omgeving aan te pakken, zodat eitjes, larven en cocons in de omgeving ook worden uitgeschakeld. Een paar regels: behandel alle dieren gelijktijdig en verzorg de omgeving grondig.
Ergens in zijn omgeving heeft uw huisdier zich besmet, dit heeft niets te maken met de goede verzorging die u hem geeft. Voor een doeltreffende vlooienbestrijding dient een volledig vlooienbestrijdingsplan te worden uitgewerkt. Belangrijk is dat zowel het probleem op het dier als in de omgeving wordt aangepakt. Als u uitsluitend het dier behandelt, blijven eitjes, larven en cocons in de omgeving doorgroeien. Het probleem in de omgeving is vaak groter dan men vermoedt. Een vlooienprobleem is helaas niet in één uur op te lossen. Let op: Niet alle vlooienbestrijdingsmiddelen zijn even effectief. Biobandjes, homeopathische druppeltjes, knoflookpillen en halsbandzendertjes hebben helaas geen aantoonbaar effect op de vlo. Wat wel werkt: Slechts 5% van het totale vlooienprobleem bestaat uit volwassen vlooien op de hond of kat. Eitjes, larven en poppen in de omgeving nemen de overige 95% voor hun rekening. Een structurele aanpak die gericht is op alle levensfasen van de vlo verdient dan ook de voorkeur: door effectief op meerdere plaatsen in te grijpen in de levenscyclus van de vlo ontstaan er geen nieuwe generaties vlooien meer en wordt de hond of kat niet meer geplaagd door nieuw aanbod van hongerige vlooien uit de omgeving.
Tegenwoordig bestaan er handige spot-on’s, of druppels in de nek, die worden toegepast op het dier. Zij maken niet alleen de volwassen vlooien op het lichaam dood maar werken ook in de omgeving! Zowel bij de hond als ook de kat kan de lintworm worden overgebracht door vlooien. De met lintwormlarven besmette vlooien worden bij het verzorgen van de vacht door uw huisdier gevangen en opgegeten. In de darm komen deze lintwormlarfjes bij vertering van de vlo vrij en groeien dan uit tot volwassen lintwormen. Van deze lintwormen treffen we de losse witte segmenten aan op de ontlasting, rond de anus en op de ligplaatsen van uw dier. De lintwormen zijn goed te bestrijden met lintwormtabletten. Niet elke ontworming bevat het stofje dat ook lintwormen doodt!
Om een beter resultaat te bereiken is het essentieel om ook de vlooien in de omgeving aan te pakken. Voor de bestrijding van vlooien staan ons vele middelen ter beschikking. Er zijn druppels, tabletten, poeders, shampoos, sprays, bandjes en injecties. Het ene middel werkt beter dan het andere, sommige vullen elkaar aan terwijl andere elkaar tegen kunnen werken. Welk middel u het beste kunt kiezen is afhankelijk van de situatie én van uw diersoort. Vlooienbestrijdingsmiddelen zijn giftige stoffen. Insectengroeiremmers (IGR’s) remmen de ontwikkeling en groei van de jonge stadia van insecten. Ze zijn al bij kleine hoeveelheden werkzaam en zeer veilig voor zoogdieren. De oudste en meest bekende IGR is methopreen. Inmiddels zijn er nieuwere generaties IGR’s ontwikkeld die in nog kleinere hoeveelheden werkzaam zijn en stabieler blijven in een vochtige omgeving (bijvoorbeeld pyriproxifen). Deze IGR’s worden toegepast op het dier of in de omgeving. Een IGR die via de bloedbaan van het dier inwendig werkt, is lufenuron. IGR’s zijn dus vooral bedoeld om de ontwikkeling van de vlo in de omgeving van het huisdier te doorbreken. Bij het regelmatig toepassen ervan op of in het huisdier, kan een omgevingsbehandeling achterwege blijven.
Vaak wordt bij een bestaand vlooienprobleem of als start van een preventieve behandeling wel geadviseerd om te beginnen met een behandeling van de omgeving. Middelen die op het dier gebruikt worden, zijn meestal middelen die de volwassen vlooien doden. Door de snelle en goede werkzaamheid van met name de nieuwere middelen is voor de eigenaar het resultaat direct zichtbaar. Er is ook een product met als werkzame stof nitenpyram. Nitenpyram werkt zeer snel na toediening tegen volwassen vlooien (15 tot 30 minuten) terwijl na 24 uur alle werkzame stof uit het lichaam is verdwenen. Dit snelle en kort werkende middel in tabletvorm kan gebruikt worden om dieren direct vlooienvrij te maken, bijvoorbeeld bij aankomst in of vertrek uit een pension, voorafgaand aan een bezoek aan een besmette omgeving of gewoon als continue vlooienbestrijding. In het laatste geval wordt een behandelingsfrequentie van één tot twee keer per week geadviseerd, afhankelijk van de vlooiendruk.
Spot-on De zogenaamde 'spot-on' producten worden met een pipet op de huid aangebracht. Ze worden opgenomen en vervolgens uitgescheiden in de huidoliën van het dier. Deze middelen doden de volwassen vlooien op het dier en sommige bevatten ook ingrediënten die de eitjes en larven aanpakken. Er zijn ook middelen die werken tegen zowel vlooien als teken. De middelen kunnen tegen water maar bij een hond of kat die u vaak in bad doet is het beter om een ander middel te kiezen, bijvoorbeeld een tablet. Meestal moet u de behandeling maandelijks herhalen. De ‘spot-on’ formuleringen zijn zeker bij kat, konijn en knaagdier vaak makkelijker in gebruik dan tabletjes of sprays. Bij een spot-on is het belangrijk dat u de druppeltjes op de huid van het dier aanbrengt, dus niet op de vacht. Voor het aanbrengen moet dus de vacht goed uit elkaar duwen.
Tabletjes Er zijn voor hond en kat tabletjes tegen vlooien die het uitkomen van eitjes tegengaan. Deze worden in de bek gegeven en hierdoor komt de werkzame stof in het bloed van de hond. Als een vlo bijt krijgt ze dit binnen, en als het vrouwtje daarna haar eitjes legt zijn deze vervolgens niet in staat om uit te komen. Meestal moeten de tabletten eens per maand worden gegeven en over het algemeen kan maar één soort tabletten tegelijk worden gegeven. Deze tabletten werken niet tegen volwassen vlooien en larven die al aanwezig zijn. Voor katten kan zo’n middel ook in injectievorm worden toegediend en dan is het meerdere maanden werkzaam.
Vlooienbanden Er zijn vlooienbanden op de markt voor honden en katten. De oudere types vlooienbanden zijn soms weinig effectief en niet altijd veilig. Nieuwere types vlooienbanden met onder andere imidacloprid zijn efficiënt en hebben een langere werkingsduur. Een nadeel van de band is dat het dier eraan kan blijven hangen; kies daarom voor een veiligheidssluiting. Hoewel de nieuwste middelen vrij veilig lijken te zijn voor zoogdieren, moet men toch opletten als dieren met elkaar spelen. Daarnaast kan contact tussen verschillende diersoorten met de banden leiden tot overdracht van bestrijdingsmiddelen.
Shampoo’s zijn geschikt om vlooien van het dier te verwijderen die op dat moment aanwezig zijn, maar werken vaak niet lang. Poeders en sprays beschermen vaak alleen tegen volwassen vlooien en werken vaak maar kort. Daarnaast kunnen sommige middelen giftig zijn voor vissen en reptielen en soms voor katten; dieren mogen elkaar na gebruik niet wassen en ook het behandelde dier mag het middel niet oplikken. Let op: niet elk bestrijdingsmiddel kan bij elk huisdier worden toegepast. Sommige stoffen zijn giftig voor de ene soort terwijl ze bij de andere soort wel gebruikt kunnen worden. Ook moet men rekening houden met leeftijd en met ras. MDR1/ABCB1-mutatie kan bij sommige honden- en kattenrassen leiden tot verhoogde gevoeligheid voor bepaalde medicijnen, waaronder anti-parasitaire middelen. Raadpleeg altijd de verpakking en uw dierenarts.
Sommige producten die bij honden gebruikt kunnen worden, zijn giftig voor katten. Permethrin bijvoorbeeld is prima voor honden maar extreem schadelijk voor katten. Gebruik never permethrin bij katten. Ook konijnen (en sommige andere dieren) kunnen kwetsbaar zijn voor bepaalde middelen; gebruik geen middelen bedoeld voor honden of katten bij konijnen.
Er bestaan vier hoofdstadia in de levenscyclus van de vlo: eitjes, larve, pop en volwassen dier. Eitjes: vrouwtjesvlooien leggen na elke bloedmaaltijd 4 tot 8 eitjes, die makkelijk in tapijt of beddengoed vallen. Cocons kunnen onder ongunstige omstandigheden tot wel een jaar in rust blijven. De pop komt pas uit bij detectie van trillingen, warmte of CO2 van een gastheer. De cyclus duurt onder normale omstandigheden ongeveer 3 tot 4 weken, maar weersomstandigheden kunnen de duur aanzienlijk beïnvloeden. De hele cyclus is sterk afhankelijk van omgevingstemperatuur en vochtigheid.
Een huis met centrale verwarming en vloerbedekking biedt ideale omstandigheden voor vlooien. Een eenmaal binnenshuis gevestigde infectie kan de situatie snel verergeren en ook mensen kunnen worden gebeten. Vlooien zijn bekenden van de lintwormoverdracht: Dipylidium caninum wordt via besmette vlo uitgezocht door de gastheer wanneer een huisdier de vlo opeet tijdens vachtverzorging. Daarom is het belangrijk om naast vlooien ook lintwormen te behandelen en preventie te handhaven.
Tot slot: een effectief behandelplan vereist een combinatie van dierveiligheidsmaatregelen en omgevingsbehandeling. ESCCAP Benelux raadt aan om met de dierenarts de meest geschikte preventieve of bestrijdingsmethoden te bespreken, omdat elk huishouden unieke omstandigheden kent. Zorg ervoor dat u alle dieren in huis behandelt en de omgeving meeneemt in de bestrijding.
Veelgestelde vragen over vlooien en behandeling
- Kunnen vlooien ook mensen aantasten? Ja, mensen kunnen gebeten worden en lokalen jeuk en irritatie ervaren, vooral aan benen en enkels.
- Welke dieren zijn het meest getroffen? Kattenvlo is het meest voorkomende type in huisdieren, gevolgd door hondenvlo; ook konijnen kunnen besmet raken.
- Hoe herken je een vlooienbesmetting bij dieren? Krabben, bijten, jeuk en de aanwezigheid van vlooienpoepjes of kleine zwarte korrels tussen de haren kunnen wijzen op een besmetting.
- Welke stappen moet ik nemen bij een plaag? Behandel zowel dier als omgeving en volg een langdurig, geïntegreerd plan; behandel alle huisdieren tegelijk en reinig de omgeving grondig.
Levenscyclus van een vlo
Vraag naar de verschillende vlooienbestrijdingsmiddelen en welke behandeling het meest geschikt is voor uw huisdier in uw woonsituatie. In onze kliniek hebben wij de meeste producten op voorraad en staan wij klaar om advies op maat te geven.