Technisch gezien hebben gevels een belangrijke functie om het binnenklimaat af te schermen tegen weersinvloeden van buiten.
Gevelopeningen zijn onmisbaar voor toetreding van licht en lucht en om het gebouw te kunnen betreden.
In Nederland was het gebruikelijk om bij de bouw eerst de gevelopeningen te stellen en vervolgens de muren op te trekken.
Na de Tweede Wereldoorlog kwam daar verandering in toen gevels - vooral voor- en achtergevels - in één keer geplaatst gingen worden.
Afzonderlijke gevelopeningen werden onderdeel van één groot gevelelement; een samenstel van ramen en deuren, opgevuld met dichte delen.
Afb. 1. Gevelpui met principedetails.
Afb. 2. Principes draairichting vensters.
Afb. 3. Publicatie standaarddetails houten vensters uit 1970.
Analoog aan winkelpuien, spreekt men ook van gevelpuien of puikozijnen.
Gevelpuien zijn een sterk beeldbepalend onderdeel van het gebouw.
In de kozijnen worden ramen en deuren of blinde panelen geplaatst.
Behalve puien met houten kozijnen komen ook combinaties voor, met stalen ramen en dichte delen in de vorm van plaatmaterialen - later sandwichpanelen - voor betere isolatie.
Vanaf de jaren tachtig verschenen ook aluminium en kunststof gevelpuien op de markt.
Kozijnen zelf bevatten ramen en deuren, waarbij het raam het randwerk vormt van de ruit of het glaspaneel.
Voor de water- en winddichtheid en de bevestiging van diverse onderdelen zijn kozijnen voorzien van profielen, ook detaillering genoemd.
Zo heeft een raam een aanslag waartegen (vanaf de buitenzijde) de ruit kan worden geplaatst en met stopverf vastgezet.
Vanaf de jaren zeventig kwam een glaslat in plaats van stopverf en werden de ruiten vanaf de binnenzijde geplaatst.
Voor zowel houten als stalen ramen werd de behoefte gevoeld om te komen tot standaarddetails.
In 1964 verscheen Standaarddetails voor Timmerwerk (SVT), zes jaar later gevolgd door een nieuwe versie onder de naam Standaarddetails E.G. '70.
Ramen en deuren kunnen naar binnen- en naar buiten draaiend worden uitgevoerd.
Daarnaast komen horizontaal schuivende ramen en deuren voor.
Deze zijn makkelijker uitvoerbaar in staal en aluminium en vanaf midden jaren zeventig populair in schuifpuien bij achtergevels en serres.
Ramen kunnen niet alleen naar binnen en naar buiten draaiend worden uitgevoerd, maar ook als een aan de onderzijde naar buiten openend uitzetraam (scharnieren aan de bovenzijde) of als een aan de bovenzijde naar binnen openend valraam (scharnieren aan de onderzijde).
Vanaf begin jaren zestig kwamen er ook taatsramen, die draaien om een verticale as in het midden, en tuimelramen draaiend om een horizontale as.
Begin jaren zeventig werd vanuit Duitsland het draaivalraam geïntroduceerd, beter bekend als draaikiepraam.
Het kan naar binnen draaien en als valraam worden geopend.
Daarbij maakt het gebruik van sluitstangen en een aandrijfhuis, een soort spanjolet.
Hoewel draaikiepramen van hout kunnen zijn, krijgen zij grote populariteit in aluminium en kunststof uitvoering.
J.J. Vriend, Bouwen. Handboek voor de praktijk van het bouwen, Amsterdam/ Antwerpen 1961, deel 1 m.m.v. J. Bakker, eerste en tweede druk 1952, p. Standaarddetails E.G. R. Jellema, M.C.A. Meischke en J.A. Muller, Bouwkunde voor het hoger technisch onderwijs (nieuwe reeks onder redactie van R. Jellema en A. van Tol) Deel 4: kozijnen, ramen, deuren, Delft 1971, p. Dit is een bewerking van: Wessel de Jonge en Ronald Stenvert, ‘Gevelelementen - principes’, in: Kees Somer en Ronald Stenvert (red.), Bouwmaterialen 1940-1990. Vernieuwing, constructie, toepassing, Rotterdam 2024, p.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 14 apr 2025 om 11:54.
Het onderste gedeelte van een gevel wordt ook wel een pui genoemd.
Veelal heeft de pui een afwijkende vormgeving en/of ander materiaalgebruik of bestaat uit een houten raamwerk dat met glas en hout is gevuld.
Verder is een pui of puikozijn te omschrijven als een kozijn dat een gevel of een gedeelte van een gevel inneemt.
Een pui is in dit geval een samenstelling van ramen, glasopeningen, deuren en dichte panelen.
Tevens wordt onder een pui ook wel een bepaalde aankondigingsplaats bedoeld van een overheidsgebouw.
Let op: de informatie of deze pagina is vooral bedoeld voor professionele gebruikers.
Wilt u als particulier kozijnen of gevelpanelen (laten) plaatsen? Ga dan eerst naar het Omgevingsloket en doe de Vergunningcheck.
U ziet dan of u voor uw kozijnen of gevelpanelen een vergunning moet aanvragen of melding moet doen.
Is dat in uw situatie nodig?
Let op: het vervangen van bestaande kozijnen door kozijnen met een andere profilering, bijvoorbeeld door aluminium kozijnen is geen 'gewoon onderhoud'.
Bij bouwen wordt onderscheid gemaakt in een technisch deel van het bouwen en een ruimtelijk deel van het bouwen.
Klik hier voor uitleg over dit begrip (opent als uitklapper) en een ruimtelijk deel van het bouwen (opent als uitklapper).
Als de kozijnen of gevelpanelen worden aangebracht of gewijzigd in of aan een (voorbeschermd) monument.
In deze situaties is het aanbrengen of wijzigen van een kozijn, kozijninvulling, gevelpaneel, isolatieplaat, boeideel, of stucwerk vergunningplichtig voor het ruimtelijk deel van het bouwen.
Vergunningvrij aanbrengen of wijzigen van kozijnen of gevelpanelen op basis van de rijksregels is niet toegestaan in, aan, op of bij een bouwwerk dat zonder de daarvoor vereiste omgevingsvergunning gebouwd is of gebruikt wordt.
Voor het aanbrengen of wijzigen van kozijnen of gevelpanelen in de voorgevel of in een naar openbaar toegankelijk gebied gekeerde zijgevel gelden de regels van het omgevingsplan.
Er is dan voor het tijdelijk deel van het omgevingsplan een vergunning omgevingsplanactiviteit bouwwerken nodig.
Vergunningvrij aanbrengen of wijzigen van kozijnen of gevelpanelen voor het ruimtelijk deel is niet toegestaan op een bouwwerk dat zonder de daarvoor vereiste omgevingsvergunning gebouwd is of gebruikt wordt.
Bij een welstandsexces is er ernstige strijd met redelijke eisen van welstand.
Dus buitensporigheden in het uiterlijk, die ook voor niet-deskundigen duidelijk zijn.
In het Burgerlijk Wetboek staan regels die gelden voor buren onderling.
De regels van burenrecht hebben vaak te maken met het voorkomen van hinder (artikelen 5:37 t/m 5:69 Burgerlijk Wetboek).
Het burenrecht omvat ook bouwregels.
Binnen 2 m van de gezamenlijke zijerfgrens zijn vensters of andere muuropeningen, balkons of soortgelijke werken niet toegestaan.
Dit geldt alleen als deze uitzicht bieden op het erf van de buren.
De gevel is de zichtbare buitenzijde van een gebouw, voor zover het de muren en niet het dak, ramen of deuren betreft.
Ondanks deze waterbestendigheid zijn er vaak aanvullende maatregelen genomen om te voorkomen dat vocht in de constructie trekt.
Materialen die vaak in gevels worden verwerkt zijn baksteen, beton, hout, kunststof en glas.
De primaire functie van een gevel is de binnenzijde van een gebouw scheiden van de buitenzijde.
Een tweede belangrijke functie is het dragen van het dak en tussenvloeren.
Dit is met name het geval in kleinere constructies, zoals woonhuizen.
In zo’n geval is de gevel vaak niet zelfdragend en worden de afzonderlijke geveldelen door het gebouw gedragen, in plaats van andersom.
5 minutes guide to 5 ramen types
Belangrijke functies en typen gevelpuien
Gevelpuien combineren ramen, glasopeningen en deuren in één gevelvlak en zijn daardoor een centrale esthetische en functionele component van het gebouw.
De keuze voor hout, staal, aluminium of kunststof materiaal bepaalt niet alleen de uitstraling maar ook isolatie en onderhoudsbehoefte van de pui.
Standaarddetailing en montageprofilering dragen bij aan water- en winddichtheid en de duurzaamheid van de constructie.
Welke regelgeving geldt voor gevelkozijnen?
Voor particulieren geldt: controleer vergunningen via het Omgevingsloket en doe de Vergunningcheck.
Bij monumenten of beschermd ruimtelijk areaal gelden strengere regels en een mogelijke vergunningplicht.
Welstandsregels kunnen bepalen of een ontwerp voldoet aan redelijke esthetische eisen.
- Gevelpuien vormen een samenstelling van ramen, glas, deuren en dichte panelen.
- Ramen en deuren kunnen naar binnen- of naar buiten draaiend worden uitgevoerd, inclusief schuifpuien.
- Draaivalramen en draaikiepramen bieden varianten voor verschillende openingen en inbraakpreventie.
- Bij wijzigingen in bestaande kozijnen kan een vergunningplicht ontstaan afhankelijk van locatie en monumentstatus.