It giet oan, is de bekendste Friese uitspraak van de negentiger jaren. Deze woorden van elfstedentochtvoorzitter Henk Kroes deden in 1997 schaatsminnend Nederland ontdooien toen hij daarmee een nieuwe elfstedentocht aankondigde. Kroes maakt slechts drie elfstedentochten (85/86/97) mee in de 37 jaar dat hij er als bestuurslid diende. Het is nu echter tijd voor iemand anders, Kroes stopt er mee maar kijkt terug op een mooie tijd.
Het leven van Henk Kroes: roots en vorming
Henk Kroes werd geboren in Terkaple, op 1 november 1938. Vader en moeder hadden daar een kleine boerderij die eerder van opa en oma was. Toen Henk zeven jaar was brandde de boerderij af. De familie verhuisde naar de Kobbewei bij Goëngahuizen: een plekje dat niet via land te bereiken was. Het einde van de wereld. Het levensverhaal van Henk Kroes in Buro de Vries.
Alle herinneringen van Kroes beginnen op de nieuwe boerderij, waar de melk met een boot werd opgehaald en waar hij naar kerk en school gingen met de boot. Roeien, schaatsen, zwemmen, alles leerde hij daar. Ook deze boerderij brandde af, wat een catastrofe was voor de vader van Henk. Hij wilde graag buiten zijn werk als boer ook actief blijven. Vader Kroes was raadslid in Utingeradeel, maar moest weer opbouwen. Boerenleven was niet de eerste liefde van vader Kroes: hij wilde graag leren. Dat is wat de jonge Henk uiteindelijk wel heeft gedaan. Al vroeg ging Kroes uit huis; op zijn 12e ging hij naar school in Leeuwarden en ging de jonge Henk in de kost bij een ander huishouden.
Opleiding, familie en vroege carrière
Zo leerde hij de andere wereld kennen: als boerenjongetje tussen de stadsjongens. “Ik vond dat ze allemaal een grote mond hadden, maar ik kon me er goed mee redden.” Eigenlijk heeft hij daarna niet meer echt thuis gewoond. Van de HBS ging hij de dienst in en daarna naar Delft om te studeren. Daardoor heeft hij wel veel van het reilen en zeilen van de familie gemist. Zijn jongere zus mocht bijvoorbeeld niet studeren van zijn vader. Henk maakte die strijd niet echt mee; dat spijt hem nog steeds.
’Buro de Vries’ zoekt deze zomer levensverhalen op van bekende(re) Friezen en Friezinnen op leeftijd. Ze blikken terug op hun jeugd en wat dat voor invloed had op hun leven. De levensverhalen worden ’s zondags om 12.00 uur op de radio verteld. Het volledige gesprek is ook als podcast terug te luisteren: hier of in je podcastapp.
Lub bij familie en maatschappelijke betrokkenheid
“Ik had een dominante vader, die zei dat een vrouw niet hoefde te studeren. Mijn zusje heeft daar veel last van gehad. Het voelt nog steeds niet goed voor me dat dit toen bij me langs ging.” Dat vader niet heeft gestudeerd, was een frustratie van hem. Henk denkt dat dit uiteindelijk op hem werd geprojecteerd. Zijn vader is later nog wel bestuurlijk actief geweest; hij was twaalf jaar wethouder in Smallingerland. De twee kregen al snel verkering en zijn intussen al 60 jaar bij elkaar. “Swaentsje is mijn eerste en enige grote liefde, dat is geweldig toch, na 60 jaar?” De jonge Swaentsje is leerling-verpleegkundige en werkt intern in het ziekenhuis in Leeuwarden. Henk studeerde in Delft weg- en waterbouwkunde en kreeg daarna snel een baan in Den Haag. Om een huis te krijgen moesten ze trouwen. Dat deden ze dan ook.
Fromit: It Fryske Gea en de Elf Steden
Bij natuurbeheerder It Fryske Gea werd Kroes uiteindelijk directeur. Nog steeds maakt Kroes zich erg druk over hoe we met de aarde omgaan. In deze tijden van boerenprotesten begrijpt hij de onmacht van de jonge boeren wel, maar hij is er ook van overtuigd dat het anders moet met de landbouw. De frustraties van de boeren worden veroorzaakt door een beleid zonder visie, meent hij. “Ze weten niet waar ze aan toe zijn maar we zullen wel naar een volledig andere landbouw toe moeten. Met het klimaat zoals het nu wordt, moet er absoluut iets gebeuren. De problemen zijn veel te lang vooruitgeschoven. Het kan zo niet doorgaan, maar dat geldt voor de gehele maatschappij.”
Henk en Swaentsje wonen in Boazum, waar ze ook alle Elfstedentochtperikelen meemaakten. Kroes was sinds 1969 actief voor de Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden, eerst als ijsmeester en vanaf 1994 als voorzitter. Op 4 januari 1997 kondigde hij tijdens een bijeenkomst de Elfstedentocht aan met de legendarische woorden “It giet oan!”. Na een aantal hectische dagen werd de tocht op 4 januari verreden.
Het bouwen aan Nijkleaster: klooster als toekomstbestendige Friese plek
In 2012 werd Kroes gevraagd om betrokken te raken bij de herbestemming van de rijksmonumentale boerderij Westerhûs tot een protestants klooster, Nijkleaster. De droom van Swaentsje en Hinne Wagenaar en Sietske Visser werd een gezamenlijke droom. Met Pinksteren 2023 werd Nijkleaster officieel in gebruik genomen. Het doel was stilte, bezinning en verbinding centraal te stellen in een gemeenschap rondom het klooster.
Succes- en aandachtsfactoren waren onder meer: het bouwen van een gemeenschap rondom het plan, het betrekken van de Landschapsarchitect, en het inrichten van het klooster als een geïntegreerd deel van het Friese landschap. De Protestantse Kerk in Nederland omarmde het initiatief, waardoor het klooster kon groeien. Het bidbook en de landschapsaanpak zorgden voor duidelijke richting. Een bouwmanager en architectuurkeuzes zetten de voorsprong neer die nodig was om de plannen te realiseren.
Verduurzaming en circulariteit stonden centraal. De boerderij werd verwarmd door een grondwarmtepomp en heeft zonnepanelen. Er is een afvalwaterzuivering (IBA) geïnstalleerd en regenwater wordt voor was en spoeling gebruikt. De inrichting werd zoveel mogelijk opgebouwd uit bestaand materiaal en tweedehands items, waarbij de kringloopgedachte centraal stond. Financiering kwam uit een combinatie van kerkelijke bronnen, LEADER-subsidies, crowdfunding en diverse fondsen.
In 2024 werd Nijkleaster beloond met verschillende prijzen, waaronder de Gulden Feniks 2024 voor Transformatie, en in 2025 ontving men prijzen voor behoud en herbestemming van It Westerhûs tot protestants klooster. De initiator en bouwpastor, Henk Kroes, speelde een sleutelrol in de regie en verbinding tussen uitvoering en bestuur, met focus op Mienskip en duurzaamheid.
Voortdurende betrokkenheid en visie
Henk Kroes blijft maatschappelijk betrokken en ziet verduurzaming als een langetermijnverantwoordelijkheid. “Het betekent iets betekenen voor anderen; het geeft het leven zin.” Hij beklemtoont dat men niet enkel naar technologische vernieuwingen moet kijken, maar ook naar menselijk en landschappelijk welzijn.
| Onderwerp | Hoofdpunten |
|---|---|
| Elfstedentocht | Voorzitter van de Friesche Elf Steden (1994-2005); It giet oan (1997) |
| Nijkleaster | Van kop-hals-boerderij naar klooster; bouwpastor; duurzaamheid |
| Duurzaamheid | Grondwarmtepomp, zonnepanelen, IBA, regenwater, kringloopinrichting |
Op vragen over geloof antwoordt Kroes: “God is voor mij een mysterie, maar dat zit ook in de mens zelf.” Hij ziet een taak als mens en blijft streven naar een betere samenleving, ook in moeilijke tijden.