De elektrotechnische installatiebranche kan er niet omheen. Voor het aanleggen van veilige laagspanningsinstallaties is NEN 1010 al jaren dé norm. Ook het uitbreiden en aanpassen van installaties valt hieronder. De nieuwe deel 8 in NEN 1010-8:2026 nl is nu beschikbaar.
NEN 1010 als kern van laagspanningsnormen
NEN 1010 is dé laagspanning norm. NEN 1010 is van toepassing op elektrische installaties in de woning- en utiliteitsbouw en de industrie. Dit kunnen nieuwe installaties zijn, maar ook wijzigingen en uitbreidingen van installaties, inclusief delen van de bestaande installatie die door wijzigingen en uitbreidingen worden beïnvloed. NEN 1010 is in beginsel een vertaling van de Europese installatievoorschriften voor laagspanning, vastgelegd in de HD 60364-reeks. Waar deze normenreeks niet toereikend was, is gebruikgemaakt van de mondiale IEC 60364-reeks, of zijn voorschriften gebruikt die gebaseerd zijn op de Nederlandse installatiepraktijk.
Ontstaan en structuur van NEN 1010
Voor het eerst in de geschiedenis van NEN 1010, dé centrale norm voor elektrotechnische installaties, is NEN 4010 verschenen. NEN 1010 is een complexe norm waar de elektrotechnische branche niet omheen kan. Door de veelomvattendheid van de norm is de complexiteit echter in veel gevallen helaas niet te voorkomen. De normcommissie: Elektrische installaties -laagspanning oftewel NEC 64 is verantwoordelijk voor een aantal normen en aanverwante NPR-publicaties die op één of andere manier de veiligheid van elektrische installaties betreffen.
Toepassingsgebied en delen van NEN 1010
Deze norm is van toepassing op voeding en distributie van elektrische laagspanningsinstallaties. De voeding, aansturing en controle van complexe elektrotechnische installaties gebeuren in toenemende mate via geautomatiseerde beheersystemen. Met deelinstallaties bedoelen we bijvoorbeeld: installaties op het gebied van de verlichting, de verschillende beveiligingsfuncties, de ICT en de meet- en regeltechniek. Hierbij komen nieuwe ontwikkelingen als smart grids, elektrische mobiliteit, PV-systemen, e-health en stekerbaar installeren. Ook die vragen om normen.
Vraagstukken rond inspectie en naleving
De wetgever gaat er vanuit dat je de laatste stand van de techniek volgt door de laatste norm toe te passen. Een nieuwere versie van een aangewezen norm mag worden toegepast. Een norm kan worden aangewezen door de wetgever. NEN 1010 wordt (gedeeltelijk) aangewezen door het Bouwbesluit en ook door het opvolger daarvan, Besluit bouwwerken en leefomgeving (Bbl, uitgesteld). Een norm is geen wet, maar een afspraak; de bouw en installatiesector volgen vaak de Bbl als wettelijke referentie.
Inspectie en meetkaders
In de basisbeoordeling van de installatie staan naast visuele inspectie ook de metingen en beproevingen genoemd in NEN 1010. De verificatie volgt in de volgorde: visuele inspectie, doorbeltest, isolatieweerstand, bescherming door scheiden van kringen, vloer- en wandweerstand, automatische onderbreking van de voeding, aardverspreidingsweerstand, foutlusimpedantie, aardlekschakelaars, polariteitstest en functietest. Het testen gebeurt volgens referentiemethoden in IEC 60364.6.61.
Isolatie en randvoorwaarden
De isolatieweerstand is essentieel om elektrische schokken te voorkomen. Conform IEC 60364-6:2016 dienen de weerstandwaarden groter te zijn dan 1 megohm voor 1000 V test, 0,5 megohm voor 500 V en 0,25 megohm voor 250 V. De grenswaarde verschilt per inspectiekader; SCOPE 8 EBIs zijn strenger dan SCOPE 10 en andere modi. In SCOPE 8 wordt bij installaties tot 500 V minimaal 1 MΩ vereist bij 500 V DC, en bij SELV- en PELV-ketens minimaal 0,5 MΩ bij 250 V DC. Bij SCOPE 10 geldt onder andere 230 kΩ bij 250 V DC voor enden. De valkuil is dat meetinstrumenten vaak één grenswaarde geven en niet altijd bij het juiste inspectiekader passen. Een meting zonder context is geen beoordeling.
De rol van NEN 1010-8 en DC-netwerken
Deel 8 is weliswaar onderdeel van NEN 1010, maar wordt als losse uitgave uitgebracht. De reden hiervoor is dat dit deel 8 vaker geüpdatet zal worden dan NEN 1010. De norm beperkt zich tot energietransitie-gerelateerde aspecten en spreekt over producenten in combinatie met netwerken, maar niet expliciet over het aansluiten van productie-eenheden in detail. Voor DC-netwerken is NPR 9090 aanvullend ontwikkeld.
Praktische implicaties voor installateurs
De basisafweging blijft: elke NEN 1010 keuring en NEN 1010 oplevermeting begint met een isolatieweerstandsmeting met een megger. De gemeten waarde in MOhm zegt op zichzelf niets; pas in combinatie met systeemspanning en normeis krijgt de waarde betekenis. Installateurs moeten de juiste meetkaders kennen en toepassen, en de testinstrumenten correct gebruiken. Hands-on trainingen helpen om de kloof tussen theorie en praktijk te dichten.
Coördinatie en veiligheid in de praktijk
Coördinatie van elektrisch materieel voor beveiligen, scheiden, schakelen, besturen en bedienen wordt uitgebreid uitgewerkt in Rubriek 536 van NEN 1010:2020. Selectiviteit speelt hierin een centrale rol. In Nederland moeten elektrische installaties in gebouwen voldoen aan het Bouwbesluit; NEN 1010 biedt een solide referentie, en het naleven ervan verhoogt het veiligheidsniveau. Het is mogelijk om na oplevering een verklaring te laten opstellen door een installateur of inspecteur waarin wordt bevestigd dat de installatie voldoet aan NEN 1010, hoewel certificaten niet wettelijk verplicht zijn.
| Inspectiekader | Grenswaarde isolatieweerstand | Meetspanning |
|---|---|---|
| Scope 8 EB | Minimaal 1 MΩ | 500 V DC |
| Scope 8 PI | Minimaal 0,5 MΩ | 250 V DC |
| Scope 10 | 230 kΩ per eindgroep | 250 V DC |
- De toepassing van NEN 1010 is afhankelijk van het Bouwbesluit en de wetgever kan normen aanwijzen of bijwerken.
- DC-netwerken worden behandeld in NPR 9090 waar nodig.
- Voor PV-systemen geldt aanvullende informatie in NEN 1010 hoofdstuk 712 en deelinstallaties.
Verantwoordelijkheden en opleiding
Installateurs moeten weten welke metingen verplicht zijn volgens NEN 1010 en NTA8220. De juiste inzet van meetinstrumenten en hands-on trainingen zijn essentieel om veiligheid en betrouwbaarheid te waarborgen. Hands-on trainingen, zoals die aangeboden door Hemmink Zeker Meten i.s.m. COVE Duurzame Techniek, vullen de kloof tussen theorie en praktijk. De kosten bedragen € 245,- p.p. excl. btw.
De isolatieweerstand tussen de actieve geleiders en aarde moet gemeten worden volgens rubriek 414 en 413. De gemeten isolatieweerstand moet voldoen aan tabel 61.1. Oudere versies van NEN 1010 zijn vervangen of geüpdatet; klanten en opdrachtgevers vragen steeds vaker naar installatie conform NEN 1010:2020. Het Bouwbesluit laat toe dat oudere versies worden toegepast bij wijzigingen, maar de veiligheidsniveau moet de actuele norm volgen.