Het gevaar van vallen op daken beperkt zich niet alleen tot de randen van het dak. Veel minder voor de hand liggend, maar even gevaarlijk, is het risico van vallen door een dakraam of lichtkoepel. Mensen beschouwen dakramen vaak ten onrechte als veilig, terwijl het bij zowel plastic koepels als glazen lichtstraten moeilijk te bepalen is of ze een bepaalde belasting kunnen dragen. Gebouweigenaren moeten daarom in veel situaties vertrouwen op gezond verstand. Een val door een dakraam kan aanzienlijke gevolgen hebben.
Een werknemer die zich in de nabijheid van een valgevaarlijke situatie bevindt zonder de juiste valbeveiliging, loopt ongetwijfeld gevaar. Dit geldt in het bijzonder voor situaties met dakopeningen.
Bescherming tegen doorvalgevaar
Om het risico op vallen door dakramen te minimaliseren, zijn er diverse oplossingen. Eén methode is het plaatsen van een specifiek type afdekking over het dakraam, zoals de Kee Cover. Dit beschermende scherm wordt op het dak bevestigd en vormt een overlappend paneel dat voorkomt dat werknemers erdoorheen vallen. Het is noodzakelijk om elk individueel daklicht op het dak op deze manier te beveiligen.
Een andere veelgebruikte methode is het gebruik van vrijstaande hekwerken, zoals de Kee Dome. Deze constructies voorkomen actief dat werknemers te dicht bij dakramen komen. Deze eenvoudige valbeveiligingsmethode is toepasbaar voor dakramen van verschillende vormen en afmetingen en creëert veilige looproutes voor personen die in de buurt van de dakramen werken.
Architecten kiezen vaak voor dakramen in het ontwerp van een gebouw om meer natuurlijk licht in de ruimte eronder te brengen. Deze dakramen staan echter constant bloot aan de weersomstandigheden en vereisen regelmatig onderhoud, zoals reiniging. Bij werkzaamheden aan het dakraam zelf is het essentieel om rekening te houden met persoonlijke valbeveiliging.
Persoonlijke valbeveiliging en levenslijnsystemen
Hoewel het gebruik van een veiligheidsnet een optie kan zijn om personen die het dakraam reinigen of repareren te beschermen, is dit niet altijd universeel haalbaar. Werknemers kunnen veilig dakramen reinigen of beschadigde dakramen vervangen wanneer zij zijn verankerd aan een horizontaal levenslijnsysteem. Een enkele horizontale levenslijn kan verankering bieden voor taken die betrekking hebben op een reeks dakramen. Het installeren van een horizontale levenslijn op een dak is relatief eenvoudig.
Voor toegang tot de dakramen wordt het gebruik van een horizontale levenslijn een effectieve strategie om meerdere valgevaren aan te pakken via een doordacht ontworpen traject voor de levenslijn. Voor meer informatie over valbeveiligingsoplossingen kunt u onze brochure aanvragen.
Voorbereiding en bewustzijn voor veilig werken op hoogte
Bij werken op hoogte komt veel meer kijken dan alleen wet- en regelgeving. Het is cruciaal om de risico's te onderkennen en slechte gewoontes te vermijden. Hier zijn vijf tips die kunnen helpen bij het vormen van veilig gedrag voor personen die op een dak werken:
- Goede voorbereiding: Zorg dat alle benodigde Persoonlijke Beschermingsmiddelen (PBM) aanwezig zijn om het beoogde werk veilig uit te kunnen voeren. Dit omvat onder andere harnassen, veiligheidslijnen en automatische valstopapparaten.
- Veilige daktoegang: Vaak ontbreekt een goede daktoegang, zoals een vast dakluik. In dergelijke gevallen wordt vaak gebruik gemaakt van een mobiele ladder. Zorg ervoor dat bij het opstellen van de ladder de juiste richtlijnen worden gevolgd.
- Risico-analyse: Voordat een werklocatie op hoogte wordt betreden, is het wenselijk dat de persoon in kwestie op de hoogte is van potentieel valgevaar en de middelen om zich hiertegen te beschermen. Een Laatste Minuut Risico Analyse (LMRA) kan hierbij helpen.
- Bewustzijn van omgeving: Voorkom onnodige stappen achteruit zonder na te denken. Hoewel dit vaak goed gaat, kan het bij de ene keer ernstige gevolgen hebben. Wees u bewust van de randen van het dak en openingen zoals lichtkoepels.
- Focus en concentratie: Een volledige focus is gewenst bij werkzaamheden in risicovolle situaties. Vermijd afleiding door telefoons of tablets en wees te allen tijde bewust van uw positie op het dak en de risico's om u heen. Het gebruik van een hoofdtelefoon tijdens het werken op hoogte is eveneens onwenselijk.
Wettelijk kader en onmisbare veiligheidsuitrustingen
Veiligheid bij dakwerkzaamheden is van groot belang, zowel voor professionals als doe-het-zelvers. Een ongeval op een dak kan ernstige gevolgen hebben. In België gelden strikte normen voor de veiligheid op daken: bij werkzaamheden hoger dan twee meter is valbeveiliging verplicht. In Nederland geldt dit vanaf 2,5 meter hoogte. Zelfs lager dan deze hoogtes is het raadzaam stil te staan bij de gevaren.
Onmisbare veiligheidsuitrustingen omvatten:
- Persoonlijke bescherming: Een valbeveiligingsset (harnas) die correct wordt gedragen en vastgemaakt aan een stevig ankerpunt, veiligheidshelmen om het hoofd te beschermen, en veiligheidsschoenen met goede grip om uitglijden te voorkomen.
- Algemene bescherming: Leuningen en barrières (tijdelijke of permanente) om te voorkomen dat iemand naar beneden valt, en veiligheidsnetten als extra vangnet.
Goede praktijken, planning en toezicht
Adequate training en bewustzijn van risico's zijn essentieel. Werknemers moeten trainingen volgen over de gevaren van werken op hoogte en het correcte gebruik van valbeveiliging. Een grondige risicobeoordeling voorafgaand aan de werkzaamheden identificeert potentiële gevaren. Tevens dient alle veiligheidsuitrusting te worden gecontroleerd op goede staat en correcte werking.
Tijdens de werkzaamheden is toezicht op de locatie door een bevoegd persoon cruciaal om de naleving van de veiligheidsnormen te waarborgen. Duidelijke communicatie en coördinatie met collega's voorkomen ongevallen.
Specifieke maatregelen voor verschillende daktypes
De te nemen beschermingsmaatregelen moeten worden afgestemd op het type dak. Voor een plat dak kan het plaatsen van hekwerken langs de dakrand volstaan als bescherming tegen valgevaar. Bij schuine daken (helling vanaf 15 graden) moet het aanhaakpunt altijd op de borst worden gebruikt, zodat men met het gezicht naar de nok werkt.
Wanneer er geen vaste ankerpunten beschikbaar zijn, zoals op schuine daken van bestaande woonhuizen, kunnen alternatieven worden gebruikt:
- Sling (of strop): Kan worden bevestigd aan een stevige boom, een trekoog van een werkbus of de kolom van een wenteltrap. Het punt moet een gewicht van minimaal 10 kN aankunnen.
- Kozijnanker (of klem): Wordt bevestigd in het kozijn van een deur of in een deurkozijn in een draagmuur of kruipluik.
- Borgingspunt: Indien bovenstaande opties niet mogelijk zijn, kan een borgingspunt in de muur worden geboord, bij voorkeur zo dicht mogelijk bij het midden van het dak, in beton, baksteen of staal.
Om een ankerpunt over de nok van een schuin dak te bereiken met de vanglijn, kan een werplijn worden gebruikt. Dit is een lichte lijn met een werpzakje eraan. Na het werpen en terugtrekken van de werplijn, ligt de vanglijn over het dak.
Hoe installeer je een horizontaal veiligheidslijnsysteem, dakveiligheid en valbeveiliging?
Collectieve vs. Persoonlijke Beschermingsmiddelen
Het uitgangspunt is altijd om eerst te proberen het valgevaar weg te nemen door het nemen van collectieve beschermingsmiddelen. Pas als collectieve bescherming niet mogelijk is, mag men beroep doen op persoonlijke beschermingsmiddelen zoals een harnas. Het is belangrijk om te weten hoe de gebruikte middelen correct toegepast moeten worden. Bij het opbouwen van leuningen of het werken met een hoogwerker, dient men zichzelf correct te beschermen tegen een val door het dragen en vast haken van een harnas aan de voorziene ankerpunten.
Er zijn verschillende systemen voor valbeveiliging:
- Gebiedsbegrenzingsysteem: Met een gebiedsbegrenzingsysteem, waarbij de lengte van de vanglijn de bewegingsruimte beperkt, kan voorkomen worden dat men over het dak valt. Dit wordt als het meest veilige systeem beschouwd.
- Valbeveiligingssysteem: Dit systeem vangt de werknemer op in geval van een val. Hierbij is het cruciaal dat er voldoende vrije ruimte is om veilig te vallen.
- Werkpositionering: Dit is een methode die wordt gebruikt om handen vrij te hebben tijdens het werken. Boomverzorgers en klimmers gebruiken deze techniek om veilig structuren te beklimmen en af te dalen, waarbij constant een valfactor van nul wordt gehouden.
Bij het werken op hoogte is het belangrijk om je ten allen tijde bewust te zijn van de gevaren. Kom niet in de buurt van de zijkanten van het dak, waar de gevarenzone zich bevindt. Wees je bewust van de mogelijke aanwezigheid van fragiele ondergronden zoals lichtstraten, lichtkoepels, metaalplaten, vezelcementplaten, leistenen, dakpannen en glazen elementen.
