Het verblijf in een ziekenhuis, zoals Isala, brengt patiënten in contact met ziekenhuismedewerkers, andere patiënten en apparatuur. Gedurende dit verblijf komen patiënten in aanraking met diverse micro-organismen, waaronder bacteriën, virussen, gisten en schimmels, die zowel bij de patiënt zelf als bij medepatiënten aanwezig kunnen zijn.
Om de verspreiding van deze micro-organismen te beperken, worden infectiepreventiemaatregelen toegepast. Deze maatregelen zijn bedoeld om de overdracht van (potentieel) pathogene micro-organismen tussen patiënten en zorgverleners zoveel mogelijk te voorkomen. De inzet van deze maatregelen moet effectief en efficiënt zijn, om te voorkomen dat er onnodig veel materialen en middelen worden gebruikt.
Het Samenwerkingsverband Richtlijnen Infectiepreventie (SRI)
Het Samenwerkingsverband Richtlijnen Infectiepreventie (SRI) heeft in 2024 een nieuwe, multidisciplinair opgestelde isolatierichtlijn gepubliceerd. Deze richtlijn is tot stand gekomen met vertegenwoordigers van diverse medische organisaties, waaronder de Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie, het RIVM en de Nederlandse Vereniging voor Internist-Infectiologen.
Eén van de belangrijkste aanpassingen in de nieuwe SRI-richtlijn betreft de indicatie voor het gebruik van schorten en handschoenen bij contact- en druppelisolatie. De implementatie van deze richtlijn op kinderafdelingen kan leiden tot een aanzienlijke vermindering in het gebruik van wegwerpmaterialen zoals handschoenen en schorten.
De richtlijn is een herziening van eerdere WIP-richtlijnen, waaronder die over indicaties voor isolatie, bouw- en inrichtingseisen van isolatiekamers, en specifieke isolatievormen zoals aerogene, contact-, druppel- en strikte isolatie. Deze zijn samengevoegd tot één overkoepelende richtlijn die toepasbaar is binnen verschillende zorgdomeinen.
Soorten Isolatie en Maatregelen
De nieuwe richtlijn beschrijft de volgende isolatievormen:
- Contactisolatie: Dit vindt plaats bij patiënten met ziekten en micro-organismen die zich via direct en indirect contact verspreiden.
- Druppelisolatie: Deze vorm van isolatie wordt toegepast wanneer micro-organismen zich verspreiden via druppels, bijvoorbeeld bij hoesten of niezen.
- Aerogene isolatie: Dit type isolatie is bedoeld voor micro-organismen die zich via de lucht kunnen verspreiden.
De term strikte isolatie komt te vervallen in de nieuwe richtlijn. In plaats daarvan worden de bestaande isolatievormen aangepast en uitgebreid om de meest adequate bescherming te bieden.
Contactisolatie
Tijdens een contactisolatie dragen zorgmedewerkers handschoenen en schorten wanneer zij contact hebben met de patiënt. In principe blijft de patiënt op zijn kamer, maar onderzoeken op andere afdelingen kunnen doorgaans wel doorgaan.
Wanneer er bij meerdere patiënten op een afdeling een (mogelijke) besmetting met hetzelfde micro-organisme wordt vermoed, kan cohort contactisolatie worden ingesteld. Dit betekent dat patiënten met dezelfde besmetting bij elkaar worden geplaatst.
Beschermende Isolatie
Beschermende isolatie wordt toegepast bij patiënten met een sterk verminderde afweer. Het doel hiervan is om hen te beschermen tegen besmetting en/of infectie met micro-organismen. Tijdens beschermende isolatie dragen zorgmedewerkers handschoenen, schorten, een mondneusmasker, een spatbril en eventueel een muts bij contact met de patiënt.
Patiënten in beschermende isolatie mogen alleen worden bezocht door personen die zelf geen infectie hebben. Bij het betreden van de kamer desinfecteert men de handen en draagt men beschermende kleding en een mondneusmasker. Deze beschermende middelen worden bij het verlaten van de kamer in de sluis uit- en afgedaan. Aanvullende maatregelen voor bezoek zijn alleen op indicatie van kracht.
Isolatiekamers en Persoonlijke Hygiëne
Een isolatiekamer wordt gedefinieerd als een eenpersoons patiëntenkamer met eigen sanitair, een sluis en specifieke luchtbeheersing (ventilatie, drukhiërarchie en plaatsing van luchttoevoer- en luchtretourroosters).
Een eenpersoonskamer is een kamer voor één patiënt, met of zonder eigen sanitair en sluis, en zonder aanvullende luchtbeheersing.
Naast de isolatiemaatregelen zelf, is de uitvoering van handhygiëne en persoonlijke hygiëne van zorgmedewerkers cruciaal. Het werken met schone handen (zonder sieraden of accessoires) en goede persoonlijke verzorging, zoals schone kleding en kortgeknipte of samengebonden haren, dragen bij aan het voorkomen van infectieziekten.
Indicaties voor Isolatie
De uitgangsvraag die centraal staat bij het bepalen van isolatie-indicaties is: "Bij welke infectieziekten of (potentieel) pathogene micro-organismen is isolatie geïndiceerd?". Om deze vraag te beantwoorden, is gekeken naar de tabel uit de oude WIP-richtlijn ‘Isolatie-indicaties’ en de richtlijn ‘Guideline for Isolation Precautions’ van de CDC.
De infectiepreventiemaatregelen blijven van kracht zolang het risico op overdracht van het besmettelijke micro-organisme voortduurt. Dit kan variëren van het moment van herstel van de ziekte tot effectieve behandeling, of in sommige gevallen totdat dragerschap niet meer aantoonbaar is. Voor bepaalde infectieziekten is een negatieve test vereist om aan te tonen dat de verwekker niet meer aanwezig is.
Factoren die Isolatie Bepalen
De noodzaak en het type isolatie worden bepaald door een combinatie van factoren:
- De bron: Pathogene micro-organismen zijn meestal afkomstig van mensen (patiënten, medewerkers, huisgenoten, bezoekers), maar kunnen ook uit de omgeving komen.
- Overdracht: De wijze van overdracht verschilt per organisme en kan plaatsvinden via direct of indirect contact, druppels, of de lucht. Sommige micro-organismen kunnen via meerdere routes worden overgedragen.
- De gastheer: Een infectie ontstaat door de interactie tussen het micro-organisme en de gastheer. Factoren zoals leeftijd, onderliggend lijden (bv. immunodeficiëntie, diabetes, maligniteit, transplantatie) bepalen mede of er een infectie optreedt en hoe ernstig deze verloopt.
Bij immuungecompromitteerde patiënten kan virale uitscheiding langdurig aanhouden, waardoor overdracht aan anderen gedurende die periode mogelijk blijft.
Nieuwe SRI-richtlijn en Implementatie
De nieuwe SRI-richtlijn is opgesteld conform de eisen van het rapport Medisch Specialistische Richtlijnen 2.0. In de voorbereidende fase inventariseerde de werkgroep knelpunten in de zorg voor patiënten in isolatie en beoordeelde de noodzaak tot revisie van eerdere richtlijnen. Input van diverse patiëntenorganisaties en zorginstellingen is meegenomen.
De richtlijn is generiek opgesteld door een multidisciplinaire werkgroep en is tijdens de commentaarfase voorgelegd aan onder andere de Patiëntenfederatie Nederland en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Op 1 juli 2025 is de richtlijn gespecificeerd voor de medisch specialistische zorg, met uitsluitend tekstuele aanpassingen.
De NVK-expertisegroep Duurzaamheid onderzoekt via een enquête de implementatie van de nieuwe SRI-richtlijn en eventuele verschillen tussen zorginstellingen. Dit om de reductie in het gebruik van single-use items te monitoren.
Belang van Deskundig Advies
Bij twijfel over de noodzaak van infectiepreventiemaatregelen bij een specifieke infectieziekte of micro-organisme, is het essentieel om deskundigen op het gebied van infectiepreventie en/of artsen-microbiologen te raadplegen voor advies. Deze deskundigen kunnen helpen bij het bepalen van het juiste type isolatie, de duur ervan en de specifieke maatregelen die genomen moeten worden.
De bijlage van de richtlijn bevat een tabel met alle micro-organismen die van mens tot mens overdraagbaar zijn. Voor specifieke pathogenen zoals norovirus wordt verwezen naar aparte richtlijnen.
Educatie: Het ontwikkelen van kennis en vaardigheden op het gebied van handhygiëne
tags: #indicaties #voor #isolatie