Het is alweer de vijfde week van de Flow Sewalong. In samenwerking met Nienke van Leverink, auteur van Het grote naaiboek, gaan we de komende weken samen aan de slag met het maken van een (feest)jurk. Deze week gaan we de hals afwerken met een bies, een reepje stof dat is bedoeld om de uiteinden van een kledingstuk mee af te werken. Een bies moet rekbaar zijn, dus als je die van geweven stof maakt, moet je hem schuin uitknippen. Wij werken met rekbare stof, dus we kunnen hem gewoon recht uitknippen.
Een bies bezorgt mij altijd wat hoofdbrekens: je speldt haar met de goede kant op de goede kant, stikt haar vast, klapt haar dan over de rand van de hals heen en speldt haar daar weer met de (omgevouwen) goede kant vast aan de binnenkant. Knip een bies van 4 bij 70 cm om de hals mee af te werken. Sla het smalle uiteinde van de bies 1 cm naar binnen en speld de bies met de goede kant op de goede kant van de stof precies op het middenachterpunt van de jurk. Speld de bies rondom de hals op 1 cm van de rand, totdat je aan de andere kant weer middenachter uitkomt. Vouw de bies zo naar de binnenkant van je jurk om, dat de bies over het stiksel heen zal vallen.
De beste tip die ik kan geven is om bij het maken van deze aflevering kleding aan te hebben. Ik heb regelmatig even in mijn eigen hals gekeken en kwam dan tot de ontdekking dat er inderdaad een kleine verdikking zit in de nek, waar de twee uiteinden van de bies over elkaar heen zijn geslagen. Ik vind het altijd spannend om van 2D naar 3D te gaan. Ik heb de jurk plat op tafel, ik heb een platte reep stof, en die reep stof moet ineens rond worden. Op zo’n moment voel ik me een stripfiguur met draaiende planeten rond haar hoofd.
Nadat ik het gevouwen uiteinde heb vastgespeld op het middenachterpunt, houd ik de kraag rechtop. Zachtjes strijk ik met mijn vingers steeds de twee stukken stof op elkaar en speld ze vast. Ik stik de bies op 1 centimeter van de rand. Dit doe ik simpelweg door de afstand in de gaten te houden op de liniaal van de naaldplaat, die waarschijnlijk ook op jouw naaimachine zit. Daarna knip ik de naad af (dus eigenlijk vormt het nieuwe stiksel nu de halsrand) en vouw de bies om. Ik heb misschien al eerder gezegd dat ik een extreem makkelijke naaister ben: ik vouw de bies zo dat ze op het oog aan de voorkant overal even breed is, ik neem niet de moeite het op te meten.
Vergeleken met de zakken van vorige week vond ik de hals goed te doen. Een tijdje terug ging Nienke live op Instagram. Heb je dat gemist? Hier kun je alles nog even nalezen, per week. Verstevig het voor- en achterhals beleg met vlieseline; heb je hele dunne stof, verstevig dan de halslijn met een reepje vlieseline vormband. Let op: bij het vlieseline knippen en plakken dat de beleggen in vorm blijven en niet uitrekken of vervormen.
Stik de schoudernaden van halsbeleg-voor en halsbeleg-achter aan elkaar, goede kanten van de stof op elkaar. Stik de schoudernaden van voor en achterpand aan elkaar, goede kanten van de stof op elkaar. Speld de halslijn van het beleg op de halslijn van de jurk. Zorg dat de schoudernaden van het beleg en het pand precies op elkaar liggen (zie pijl A). Stik het beleg aan de jurk, rode lijn. Knip de naadtoeslag van het beleg op 0.5 cm af. Dun de schoudernaden van het beleg in de halsnaad uit door ze schuin af te knippen (zie A). Doe hetzelfde met de schoudernaden van de panden. Maak om de 1 cm knipjes in de halsnaad tot 2 à 3 mm voor het stiksel van de halsnaad. Let op: als het een V-hals is geef dan in het puntje een inknipje precies tot aan het stiksel. Vouw het halsbeleg omhoog en vouw alle naden richting beleg, naar binnenkant kledingstuk. Stik het halsbeleg op de goede kant van de stof (B) op een paar mm vanaf de aanstiknaad door op het beleg; de (ingeknipte) naadtoeslag komt door dit stiksel vast te zitten op het beleg. Door dit stiksel valt je beleg altijd mooi naar binnen. Vouw het beleg naar binnen en zet de schoudernaadjes van het beleg op de schoudernaadjes van het pand vast met een paar handsteekjes. Het beleg kan zo niet meer naar buiten keren tijdens het dragen en aantrekken van je kledingstuk. Strijk je kledingstuk en ga verder met de volgende stap om je kledingstuk af te maken. Succes!
Beleggen en halsboord afwerking: extra methodes en tips
Wil je meer tips schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief. Ik ben bezig met een tweede Tuniek-op-Maat voor mijn Kleding Challenge. Het patroon maakte ik zelf aan de hand van het T-Shirt Patroon dat ik laatst maakte. Bij deze Tuniek werk ik de halslijn af met een beleg, waardoor de hals netjes is afgewerkt zonder zichtbare naden. Let op: ik doe dat op mijn manier, wat misschien niet officieel zo hoort!
Speld de schoudernaden van de twee stofdelen van de buitenkant aan elkaar (goede kanten van de stof op elkaar). Doe dit ook voor de twee stofdelen van de voering. Leg het voering gedeelte in de buitenstof, met de goede kanten van de stof op elkaar. Het past precies als het goed is! Vouw de naad open en strijk de naad plat op de voeringstof. Naai de naad op de voeringstof, met een naadbreedte van ± 5 mm. Je stikt de naad dus niet plat aan de bovenkant rondom de halslijn, maar in de binnenkant rondom de halslijn. Zo ziet je afgewerkte hals er dan uit: de buitenkant is naadloos, over de voering loopt een stiksel om de naad plat te houden. Het bovenstukje is nu klaar om de onderkant en daarna de mouwen aan te bevestigen!
Herken je dat moment waarop je trui of shirt bijna af is, maar de halsboord net niet mooi plat ligt of juist lubbert? Je hebt alles volgens het patroon gedaan, toch oogt de hals niet professioneel. Dat gevoel ken ik maar al te goed, en gelukkig is er een aanpak waarmee je halsboorden consequent strak en vlak krijgt. Wat is een halsboord en welke stof kies je? Een halsboord is een aparte strook rekbare stof die je aan de halsopening bevestigt. Zo sluit de halslijn mooi aan en rekt hij prettig mee bij het aan en uit doen. De meest dankbare keuze is boordstof met rib, die veerkrachtig is en mooi terug in vorm komt.
Werk je met tricot of french terry, dan kun je daar ook een boord van maken. Knip die strook dan bij voorkeur schuin van draad voor extra rek en een soepele val. Kies een kruissteek of beter nog een geschikte stretchnaald voor je machine. Een jersey of stretchnaald maat 75 of 80 voorkomt overslagen en kleine gaatjes. Gebruik stevig polyester garen. Seraflex kan fijn zijn voor extra rek in een rechte steek, maar test altijd eerst op een restje.
Lengte en hoogte berekenen: Het geheim van een vlak liggende halsboord zit in de juiste lengte. Je vertrekt van de omtrek van de halsopening en neemt daar een percentage van. Hoe rekbaarder de stof, hoe korter de boord. Reken de lengte exclusief naadtoeslag, voeg die daarna toe. De hoogte kies je naar smaak, onthoud dat de boord dubbel wordt gevouwen plus aan beide randen naadtoeslag krijgt.
| Stofsoort | Lengte boord | Opmerking |
|---|---|---|
| Boordstof met rib | 70 tot 75% van halsomtrek | Voelt strak en veert terug |
| Tricot of jersey | 80% van halsomtrek | Bij minder rek 82% |
| French terry | 75 tot 80% van halsomtrek | Testrek is nuttig |
Voorbeeld: de halsomtrek is 45 cm en je gebruikt boordstof. Neem 75% voor een nette aansluitende boord. 0,75 × 45 cm = 33,75 cm. Rond af op 34 cm en tel je naadtoeslag erbij, bijvoorbeeld 2 cm totaal. Je knipt dan 36 cm lengte. De boordhoogte bepaal je zelf. Wil je 2 cm zichtbaar, dan knip je 2 × 2 cm plus naadtoeslag aan beide lange zijden.
Bereiden en in vieren verdelen: Stik eerst de korte kanten van de boord met rechte steek of kleine zigzag en vouw de naad open. Vouw nu de boord in de lengte dubbel met de goede kant buiten en pers de vouw licht. Verdeel vervolgens zowel de boord als de halsopening in vieren. Dit doe je door de naad als startpunt te nemen, dubbel te vouwen en telkens de tegenoverliggende punten te markeren met spelden. Deze kwartmarkeringen zijn cruciaal. Hiermee spreid je de eventuele rek gelijkmatig. Als je één ding onthoudt, laat het dan dit zijn. Een boord die gelijkmatig is verdeeld, ligt bijna altijd mooier dan een boord met te veel spanning op een paar plekken.
Vaststikken met de naaimachine: Speld of clip de boord aan de hals met de open randen gelijk en de spelden op elkaar. Leg de hals met de boord naar boven onder de naald. Stik eerst proef met een langere rechte steek, ongeveer 4 mm, binnen de naadtoeslag. Trek tijdens het stikken alleen aan de boord, nooit aan de halsopening. Dit is je veilige testronde die je zo nodig eenvoudig kunt uithalen en aanpassen. Controleer of de hals vlak valt. Staat hij een tikje open, dan is de boord iets te lang. Kort hem een kleine centimeter in, verdeel opnieuw in vieren en stik je testronde nog een keer. Ligt hij te strak en trekt de stof rimpels, verleng dan een beetje. Deze twee of drie proefrondes kosten minuten, maar leveren een hals op die er jaren netjes uitziet.
Definitief afwerken: Als de test goed is, kun je definitief vaststikken. Met een lockmachine werkt dit snel en netjes. Zet de differentieelvoer iets hoger als de naad neigt te golven. Geen lockmachine? Kies op je naaimachine een stretchsteek of een smalle zigzag met lengte 2,5 tot 3 en breedte 1 tot 1,5. Werk de randen samen af met een bredere zigzag als dat nodig is. Meer weten over de lockinstellingen? Kijk gerust bij naaien met de lockmachine. Voor een professionele look pers je de naad naar beneden en stik je de naadtoeslag vast op de panden met een tweelingnaald. Dat houdt de boord mooi plat en geeft een nette parallelle stiklijn. Raadpleeg ook de uitleg bij naaien met tweelingnaald voor naaldkeuze en spanning.
Extra tip voor een winkelwaardige binnenkant: zet aan de achterkant een smal strookje stof mee over de locknaad voordat je doorstikt. Dat verbergt de naad en voelt zacht tegen de huid. Houd dezelfde rek op dat strookje als op de boord voor een gelijkmatige spanning.
Veelvoorkomende problemen oplossen: Golvende naad duidt vaak op teveel druk op de persvoet of te weinig differentieelvoer op de lock. Verlaag de persvoetdruk een tikje of verhoog het differentieel en pers met stoom zonder te trekken. Staat de halsboord open, verkort hem 0,5 tot 1 cm, verdeel opnieuw in vieren en test nogmaals. Breekt de naad bij het aantrekken, dan heb je waarschijnlijk een niet rekbare stiksteek gebruikt of te korte steeklengte. Kies een stretchsteek of smalle zigzag en gebruik polyester garen. Slaat de machine steken over, schakel naar een verse jersey of stretchnaald en controleer de draadspanning.
Korte checklist: Meet de halsomtrek en bereken de boordlengte volgens de tabel. Naai de korte kanten, vouw dubbel en verdeel boord en hals in vieren. Stik eerst proef met een lange steek, rek alleen de boord. Corrigeer lengte indien nodig, stik definitief en werk af. Pers en, voor een strakke finish, stik door met een tweelingnaald.
Nog twee korte noten: Werk je met een geweven stof en zonder boord, dan kun je een halsbeleg of biais gebruiken. Dat geeft een andere, plattere afwerking. Haken kan ook voor een decoratieve boord aan een breisel, maar bij dit onderwerp focussen we op naaien met de machine. Wil je verder verdiepen in kleding maken, kijk dan eens bij kleding naaien of leren naaien met naaimachine. Tot slot: een vlakke, comfortabele halsboord is geen toeval. Met de juiste stofkeuze, een slimme berekening en het verdelen in vieren kom je al een heel eind. Test eerst met een lange steek, stel dan bij tot het past en werk pas daarna definitief af. Met een beetje geduld en een warme persstoot ziet jouw hals er straks uit alsof hij zo uit de winkel komt. Veel naaiplezier.
Veelgestelde vragen over halsboord naaien
- Hoe bepaal ik de juiste lengte van een halsboord? Meet de halsomtrek van je kledingstuk en neem daar een percentage van. Voor boordstof is 70 tot 75% ideaal, voor tricot of jersey meestal 80%. Tel daarna je naadtoeslag aan de korte kanten erbij. Twijfel je, knip dan iets langer en kort stap voor stap in na een proefstiksel.
- Welke steek gebruik ik om een halsboord te naaien? Gebruik een stretchsteek of een smalle zigzag met lengte 2,5 tot 3 en breedte 1 tot 1,5. Test altijd op een restje. Definitief afwerken kan met de lockmachine. Voor de zichtbare afwerking is doorstikken met een tweelingnaald prachtig, mits je niet aan de stof trekt tijdens het stikken.
- Kan ik een halsboord naaien zonder lockmachine? Zeker. Stik de boord vast met een stretchsteek of smalle zigzag en werk de onafgewerkte randen samen af met een bredere zigzag. Let op dat je alleen de boord rekt tijdens het stikken en pers daarna de naad plat. Een teststiksel met een langere steek helpt om eerst de pasvorm te checken.
- Waarom staat mijn halsboord open of lubbert hij? Vaak is de boord dan te lang of ongelijk verdeeld. Kort 0,5 tot 1 cm in, verdeel boord en hals opnieuw in vieren en stik nogmaals proef. Lubberen kan ook door te hard trekken aan de hals tijdens het stikken of te hoge persvoetdruk. Verlaag de druk, stik rustiger en pers met stoom zonder te rekken.
- Wanneer stik ik de hals door met een tweelingnaald? Doorstikken doe je nadat de boord definitief vastzit en is afgewerkt. Pers de naad naar beneden en stik op de panden zodat de boord mooi plat blijft.
Een laatste opmerking: de halsboord kan ook met meerdere technieken worden afgewerkt afhankelijk van stof en patroonomgeving. De kern blijft dat rekbaarheid en precisie samenkomen voor een professionele afwerking.