Het rendement van een gasgestookte cv-ketel wordt voor het grootste deel bepaald door de retourtemperatuur van het water. In het algemeen geldt: hoe lager de retourtemperatuur, hoe hoger het rendement. Op deze pagina leggen we uit hoe het zit. De aanvoertemperatuur is de temperatuur van het warme water dat de ketel verlaat richting het afgiftesysteem (de radiatoren). In een gasgestookte cv-ketel komt warmte vrij bij de verbranding van gas. Deze warmte wordt gebruikt om water te verwarmen. Moderne ketels (HR) maken slim gebruik van condenseren, dit konden de oude cv-ketels niet. Door dit condenseren komt er extra warmte vrij om het cv-water op te warmen, dit kan alleen als de retourtemperatuur laag genoeg is. Bij het condenseren in de cv-ketel word de gasvorige waterdamp omgezet in vloeibaar water, hierbij komt behoorlijk wat extra warmte vrij.
Tijdens de werking geldt: hoe lager de retourtemperatuur, hoe meer condensatie optreedt, en hoe meer warmte wordt opgewekt en afgegeven aan het cv-water. Moderne HR-ketels halen daardoor een maximaal rendement van 107% door condensatie (bij 35 graden retour). Dit is een schematisch plaatje van een goed ingeregeld systeem: alle radiatoren hebben ongeveer dezelfde retourtemperatuur en het verschil met de aanvoertemperatuur is circa 20 graden Celsius (bijvoorbeeld aanvoer 70°C, retour 50°C). Dit zorgt voor een efficiënte warmteverdeling en maximaliseert condensatie.
Het verschil met de aanvoertemperatuur moet ongeveer 20 graden zijn (of bij lagetemperatuurverwarming circa 25% verschil). Dit verschil wordt bereikt indien de aanvoer (doorstroming) goed is afgestemd op het vermogen van de radiator. Een schematisch plaatje van een niet goed ingeregeld systeem laat zien dat water kiest voor de weg van de minste weerstand; andere radiatoren krijgen dan minder water en blijven mogelijk minder warm. De retourtemperatuur die de cv ontvangt wordt dan te hoog. In de praktijk merkt u dit vaak niet meteen, omdat ketels en pompen soms zo afgesteld staan dat het huis toch warm wordt.
Bij een goed ingeregeld systeem hebben alle radiatoren ongeveer dezelfde retourtemperatuur. Het doel van waterzijdige inregeling is dat de hoeveelheid water die door de radiatoren stroomt is afgestemd op de grootte en het type van de radiator. Iedere radiator heeft dan dezelfde warmteopbouw: boven warm, midden iets minder warm en onder relatief koel (verticale warmteopbouw). Een koper van ons aanbevolen retourtemperaturen bij verschillende aanvoertemperaturen helpt hierbij.
Om dit te bereiken moet per radiator de juiste weerstand worden ingesteld. In het algemeen geldt: bij radiatoren voorin het afgiftesysteem beperk je de waterstroom wat meer, net als bij kleine radiatoren. Hoe verder de radiator van de ketel is, hoe minder je de doorstroming hoeft te beperken. Radiatoren hebben vaak een voetventiel of instelmogelijkheid, een soort kraantje onder de knop. Door de aanvoer temperatuur omlaag te brengen kan het rendement stijgen doordat er meer condensatie plaatsvindt en er minder gas verbruikt wordt. Een goed waterzijdig ingeregeld systeem zorgt er ook voor dat de ketel zelf kan zorgen voor een lagere aanvoer temperatuur en toch optimaal rendement levert door condensatie.
Er is wat discussie of het verlagen van de aanvoertemperatuur invloed heeft op het rendement van een gasgestookte cv; meestal is dit bij slecht ingeregeld systemen wat aanzienlijker, maar beperkt en kan het ook andere problemen geven. Bij veel cv-ketels wordt de aanvoertemperatuur mede bepaald door de buitentemperatuur; hoe kouder het buiten, hoe hoger de benodigde aanvoertemperatuur. Een radiatorsticker kan helpen dit zelf te controleren en inzicht te krijgen in de aanvoertemperatuur, wat vooral interessant is bij beslissingen over hybride of all-electric warmtepompen.
De radiatorsticker en waterzijdig inregelen zijn cruciaal voor zuiniger verwarmen: waterzijdig inregelen zorgt ervoor dat minder verwarmingswater nodig is om door het cv-systeem te stromen, waardoor de hr-ketel rustiger hoeft te branden en maximaal rendement haalt. Daarnaast kunnen instellingen van de hr-ketel zelf zo worden aangepast dat deze nog zuiniger gaat werken. Ondanks de nuttige bijdrage wordt waterzijdig inregelen meestal niet gesubsidieerd; de terugverdientijd ligt vaak tussen de 5 en 10 jaar.
Een praktische aanpak om nog zuiniger te verwarmen is het gebruik van radiatorventilatoren om de warmte beter de kamer in te blazen, vooral bij radiatoren die net iets minder warmte afgeven. Hierbij worden canvast gezegd: radiatorventilatoren vergroten de warmteoverdracht en zijn een kosteneffectieve oplossing voor ruimtes waar radiatoren net iets te weinig warm worden. Speedcomfort-ventilatoren zijn hiervoor een voorbeeld en kunnen eenvoudig op de radiator worden gemonteerd.
Verbranding van gas produceert waterdamp; condensatie in HR-ketels gebruikt een deel van deze warmte opnieuw voor de verwarming. Condensatie is het proces waarbij waterdamp afkoelt en condenseert tot water, waardoor extra warmte vrijkomt. Zonder condensatie oogt het rendement lager; met condensatie en een lage retourtemperatuur kan het rendement aanzienlijk stijgen. De ketel-units zijn ontworpen om deze warmtewisselaars zo te benutten dat de inregeling en condensatie optimaal rendement opleveren.
Verder is een evenwichtige verdeling van verwarming over de ruimtes belangrijk: de terugvoer van het water naar de ketel dient enkele tientallen graden kouder te zijn dan de aanvoer. Door dit verschil is het mogelijk dat de radiatoren beter warmte afgeven en dat de ketel op het gewenste hoog rendement werkt. In vernieuwde wetgeving (EPBD IV) is vastgelegd dat cv-installaties waterzijdig moeten worden ingeregeld als de cv-ketel wordt vervangen, en ook in huurwoningen kunnen zulke aanpassingen leiden tot significante besparingen.
Andere praktische maatregelen die helpen rendement te verhogen zijn onder meer: radiatorfolie achter radiatoren tegen buitenmuren, isolatie van leidingen door onverwarmde ruimtes, en het vermijden van obstructies zoals meubels voor radiatoren. Ook is het verstandig om de cv-leidingisolatie te controleren en eventuele tochtlekken te dichten. Een goed afgesteld systeem werkt bij de meeste woningen met een temperatuur tussen 60 en 70 graden voor de ketel en bij moderne lage-temperatuursystemen nog lager.
Tot slot kan een ontsteking, ontluchten en regelmatig onderhoud van het systeem helpen om het rendement hoog te houden. Het ontluchten van de ketel en leidingen vermindert luchtophoping, wat de warmte-overdracht verbetert en gasverbruik verlaagt. Het doel blijft: comfort en efficiëntie met zo min mogelijk gasverbruik.
CV-installatie waterzijdig inregelen? Leer het in 20 minuten!
Samenvattend: waterzijdig inregelen, lagere aanvoertemperaturen waar mogelijk, gebruik van ventilatoren en radiatorfolie, en gerichte isolatie- en luchtdichtheidsmaatregelen leveren samen aanzienlijk minder gasverbruik en beter comfort op. Voor wie echt serieus wil besparen, is overstappen naar een warmtepomp of hybride systeem een logische vervolgstap, maar ook met een goed ingeregeld radiatoren-systeem blijft er veel winst te halen binnen een traditioneel gasgestookte installatie.
| Onderwerp | Actie | Effect op rendement |
|---|---|---|
| Retourtemperatuur | Verlagen | Verhoogd rendement door meer condensatie |
| Aanvoertemperatuur | Gecontroleerd omlaag waar mogelijk | Kleine winst; grotere kans op condensatie |
| Waterzijdige inregeling | Uitvoeren | Besparing circa 15-20% op verwarmingskosten |
| Ventilator achter radiatoren | Installeren | Snellere warmteverspreiding; hogere comfort |
De kosten en baten van deze maatregelen kunnen in praktijk variëren afhankelijk van isolatieniveau, woninggrootte en verwarmingsbehoefte. Door stap voor stap de juiste aanpassingen te doen, kun je aanzienlijk minder gas verbruiken en het comfort in huis verhogen.