Veel radiatoren hebben naast 4 zijaansluitingen (4 x 1/2″) tegenwoordig ook 2 of meerdere onderaansluitingen. Het voordeel van zo’n onderaansluiting is dat je de (aanvoer- en retour) leidingen vaak mooier weg kan werken en ze minder in het zicht zitten. De beste manier voor het aansluiten van zo’n radiator met onderaansluiting is met behulp van een zogenaamd onderblok. Wat zijn de voordelen? Het grote voordeel van een onderblok ten opzichte van een losse radiatorkraan en voetventiel is dat het geheel compacter is dan 2 losse ventielen en veel eenvoudiger aan te sluiten.
Soorten onderblokken en hun toepassing
- Onderblok voor ventielradiatoren (H-blok). Een ventielradiator heeft aansluitingen aan de onderzijde en een geïntegreerd (thermostatisch) ventiel. De ingebouwde stromingsbuis laat de bediening van de radiator doorgaans aan de bovenzijde zodat de leidingen onder zitten.
- Thermostatisch onderblok (voor verticale radiatoren en handdoekradiatoren). Het onderblok bevat een ingebouwd (thermostatisch) ventiel en vereist meestal alleen nog een thermostaatknop. Aansluitmaat is vaak 2 x 1/2″.
- Onderblok designsets-thermostatische onderblokken geleverd incl. radiator kraan voor wie complete sets wil. Voorbeelden laten zien dat sommige sets zwart uitgevoerd zijn.
- Zij-onderblok. Toegepast wanneer de radiator via de zijaansluitingen werkt maar de leidingen parallel uit vloer of wand komen. Dit maakt een strakke afwerking mogelijk; er wordt meestal een losse radiatorkraan bij gebruikt en het retourventiel vervangt men door het onderblok.
Rechte of haakse varianten: voor alle onderblokken geldt dat als de aanvoer- en retourleiding beide uit de vloer komen, je een recht onderblok gebruikt; komen de leidingen onder de muur vandaan, dan een haaks onderblok. Sommige onderblokken zijn universeel en toepasbaar in zowel recht als haaks.
Belangrijke aandachtspunten bij installatie
- Let op de aansluiting: de meest voorkomende fout is het verwisselen van aanvoer en retour. Bij oudere installaties kun je dit controleren door de thermostaat omhoog te zetten en de radiatorkraan open te draaien. De leiding die het snelst opwarmt is de aanvoer; de koude leiding is de retour.
- Voetventiel en aanvoer/afvoer: vaak wordt het voetventiel op de retourzijde vergeten. Het voetventiel maakt demontage mogelijk zonder het hele systeem af te tappen en beïnvloedt de warmteverdeling.
- Ontluchting en doorstroming: lucht in het circuit belemmert warmteoverdracht; systemen met vuil- en luchtafscheiders maken ontluchten eenvoudiger en efficiënter.
- Ruimte rond radiatoren: houd 10-15 cm vrije ruimte onder en boven de radiator voor optimale luchtcirculatie. Voor convectoren geen vensterbank boven de unit plaatsen.
Installatieproces stap voor stap
- Schakel altijd eerst de watertoevoer uit en laat het systeem drukloos zijn. Demonteer de oude radiator door de radiatorkraan bovenaan en het voetventiel onderaan te sluiten, en laat de radiator leeglopen.
- Neem het onderblok bij de hand. Breng afdichting aan op schroefdraad indien nodig (bijv. teflon) en schroef het onderblok stevig in de aansluitingen van de radiator.
- Meet de afstand van de zijkant van de radiator tot het midden van de eerste aansluiting van het onderblok. Teken dit middelpunt op de achterkant van de radiator en verplaats de afmetingen naar de muur. Zo kun je later exact de leidingen op maat maken.
- Bevestig de ophangbeugels aan de muur. Meet de afstand van de zijkant van de radiator tot het midden van een ophangbeugel. Doe hetzelfde voor de onderkant zodat de afmetingen overeenkomen. Boor gaten, monteer pluggen en schroeven en hang de radiator op.
- Verwijder tijdelijk het onderblok maar zorg dat de koppeling blijft zitten in de radiator. Verwijder de knelkoppelingen en schakel over naar de meerlagenbuis. Snijd de leidingen in op maat met een tang en kalibreer de buis met een kalibreerhulpstuk zodat deze weer rond is.
- Sluit het onderblok aan op de meerlagenbuis. De meeste radiatoren hebben een stijgbuis; deze hoeft meestal niet handmatig te worden geïnstalleerd. Monteer de radiatorkraan of thermostatische kraan op de daarvoor bestemde plek; draai op stand 5 vast.
- Monteer aan de andere kant van de radiator een radiatorstop of blindstop als de radiator aan twee kanten kan worden aangesloten en er aan één kant een opening is. Plaats tevens bovenaan de radiator de ontluchter.
- Werk de leidingen af en controleer op lekkages. Vul het systeem bij tot de juiste druk en zet de CV-ketel weer aan. Controleer of de radiator gelijkmatig opwarmt en de thermostaatknop soepel werkt.
Aanvullende aspecten en tips
Het bovenstaande proces geldt voor onderblokken en draagt bij aan een strakke afwerking, betere spreiding van warmte en eenvoudiger onderhoud. Een 50% onderblok laat water doorstromen wanneer de radiator gesloten is; een 100% onderblok zorgt ervoor dat al het water naar de volgende radiator gaat als de eerste gesloten is, mits de leidingen dit toelaten. Ontluchten en controleren op luchtbellen is essentieel na installatie. Moderne systemen gebruik vaak automatische luchtafscheiders en vuilafscheiders.
Specifieke situaties en opties
Bij verticale radiatoren en handdoekradiatoren wordt vaak een thermostatisch onderblok toegepast; de aansluitmaat is doorgaans 2 x 1/2″. Voor designsets kunnen extra opties geleverd worden inclusief kraan en verschillende afwerkingen. Een zij-onderblok is ideaal wanneer de leidingen parallel uit vloer komen en minimaliseert rommelige installatie bij compacte radiatoren.
Samenvatting van compacte keuzes
- Onderblok voor ventielradiatoren (H-blok): compact en eenvoudig te installeren, adaptors voor twee aansluitingen.
- Thermostatisch onderblok: ingebouwd ventiel, vaak 2 x 1/2″, ideaal voor verticale radiatoren of handdoekradiatoren.
- Zij-onderblok: voor parallel uitgaande leidingen vanaf vloer/wand, behoudt strakke afwerking.

Radiator ophangen en aansluiten voor beginners deel 2-3: Tips en trucs
Veiligheids- en onderhoudstips
Zorg dat je altijd de handleiding volgt en lokale bouvoorschriften en veiligheidsnormen in acht neemt. Controleer na installatie op lekkages, ontlucht het systeem en houd de ruimte vrij van obstakels rondom de onderblok en radiator. Regelmatig onderhoud omvat reinigen van het onderblok, controleren van aansluitingen en het testen van de werking van de thermostaatknop.