Betekenis en technieken van Aboriginal schilderkunst

De Aboriginal cultuur gaat terug tot 65.000 jaar geleden en is een van de oudste ononderbroken culturen ter wereld. De eeuwenoude kennis van het land wordt tot vandaag van generatie op generatie, uitsluitend via mondelinge overlevering, tijdens rituelen en ceremonies doorgegeven. De ’Droomtijd’ blijft hierin centraal. De expo BEFORE TIME BEGAN neemt je mee in de boeiende en kleurrijke wereld van de Aboriginals. In Australië gaan de oudste sporen van kunst terug tot 20.000 jaar geleden. Aboriginal mensen geloven dat de vroege rotsschilderingen gemaakt werden tijdens de ’Droom’. Aboriginal kunst gaat ver terug in de tijd. Bijna had de kolonisatie werelds oudste ononderbroken cultuur vernietigd. De beeldende kunst van de Tiwi Aborigines vindt zijn oorsprong in dodenriten die een heropvoering van scheppingsmythen behelzen. De Aboriginal kunst uit de woestijn is herkenbaar aan het gebruik van felle kleuren, stippels en een klein aantal symbolen. De rotsschilderingen zijn een ware attractie. De meeste rotskunst is te vinden in het noorden en midden van Australië. De didgeridoo is een van de bekendste Aboriginal kunstwerken en een onmiskenbaar Australisch symbool.

Aboriginal schilderijen worden ook wel als een vorm van visueel verhaal gezien en dienen om kennis door te geven. Dot-painting ontstond vijftig jaar geleden, in 1971. Geoffrey Bardon werd aangesteld als tekenleraar voor de kinderen van de Aboriginals in Papunya, vlakbij Alice Springs. Bardon moedigde zijn leerlingen aan om op een schoolmuur een muurschildering te maken op basis van traditionele “dreamings”. De muurschildering wekte ergernis op bij de Seniors van de gemeenschap; Besloten werd dat de Seniors een buitenmuur zouden beschilderen. Nadat deze schildering was aangebracht, werd bij hen ook de behoefte groot om hun cultuur-uitingen weer in ere te herstellen. De mannen begonnen met schilderingen te maken op restafval (stukken karton, golfplaat en board). Ze wilden niet dat ze de ’sacred’ symbolen zagen en delen van hun verhalen zouden begrijpen of leren. Vroege Papunya-schilderijen vertoonden sterke afbeeldingen van artefacten, rituele voorwerpen en spirituele ceremonies. Het was nooit de bedoeling dat de eerste schilderijen van de Papunya Tula School of Painters zouden worden verkocht. De werken waren visuele herinneringen aan hun eigen wezen. Ze schilderden het land waartoe ze behoorden en de verhalen die bij die plekken horen. Oorspronkelijk waren kleuren beperkt tot variaties van rood, geel, zwart en wit, geproduceerd uit oker, houtskool en pijpaarde. Deze kunstwerken kunnen stippen, kruisarcering, kaarten van cirkels, spiralen, lijnen en streepjes tonen, wat al lang gebruikte beeldtaal is van de Aboriginals. Aboriginal kunstwerken geschilderd in acryl zijn een prachtige mix van traditioneel en eigentijds.

De eerste didgeridoo’s zijn waarschijnlijk van bamboe geweest, maar nu wordt het merendeel gemaakt van een door termieten uitgeholde stam van de eucalyptusboom. De didgeridoo speelt een belangrijke rol rond de scheppingsmythen van de Aboriginals. Zij geloven dat de klank van het instrument de wereld hielp te ontstaan. De klank wordt ook wel ’spirit’ genoemd en verbindt de mens en de aarde met elkaar. In het Australische woestijngebied schilderen Aboriginal kunstenaars met acrylverf op doek. Vanaf het moment dat de Tiwi en andere gemeenschappen over nieuwe materialen en technieken beschikten, werden deze enthousiast opgenomen in de kunstpraktijk. De kunst van de Tiwi eilanden is soms figuratief en vaak abstract, geometrisch en patroonmatig van aard. Een van de belangrijkste onderwerpen voor lichaamsbeschilderingen is Pukumani, een stelsel van rituelen en voorwerpen uit de Droomtijd dat regels geeft voor rouw. Sinds het midden van de jaren 80 is er meer aandacht voor Aboriginalkunst uit de grote steden; veel kunstenaars hebben een westerse kunstopleiding gevolgd en gebruiken soms herkenbare stijlmiddelen zoals stippen of kruisarceringen. Urban Aboriginal kunst kan politiek van aard zijn en reflecteert vaak op stereotypen over de Aboriginal bevolking.

Dot-painting ontstond vijftig jaar geleden; Geoffrey Bardon gaf de mannen van Papunya materialen om hun traditionele kunst te uiten. De eerste Papunya-schilderijen toonden sterke afbeeldingen van artefacten en rituele voorwerpen en het doel was oorspronkelijk niet verkoopbaar. De schilderijen weerspiegelen het land waartoe men behoort en de verhalen die bij die plekken horen. De traditionele kleuren waren beperkt tot rood, geel, zwart en wit. De vroege Papunya-schilderijen gebruikten stippen, kruisarcering, kaarten van cirkels, spiralen, lijnen en streepjes. Aboriginalkunst op doek werd pas echt prominent in de jaren zeventig en wordt sindsdien beschouwd als een aparte kunstvorm. De kunstenaar Morton Bardon speelde hierin een sleutelrol bij de introductie van deze kunst. In de westerse wereld werd deze vorm van kunst al eerder gewaardeerd dan in de traditionele Aboriginalcultuur, die primair utilitaristisch was. De moderne schilderijen op doek hebben vaak naast religieuze ook politieke betekenissen. De hedendaagse kunst uit de Kimberley-regio gebruikt natuurlijke pigmenten en heeft een korrelige textuur; landschappen worden vaak hoofdzakelijk weergegeven in profiel. De Aboriginalkunst uit de woestijn heeft een consistente symboliek die landschap en dromenbundel verbindt. De symboliek kan onder meer cirkels betekenen een kampvuur of waterpoel, en halve cirkels een mens. Dierensporen geven aanwezigheid van dieren en mensen aan. De Vier Niveaus van Aboriginal Kunst helpen bij de interpretatie: niveau één betrekt de puntjes en beeldentaal; niveau twee toont het landschap verbonden met Droomtijd-verhalen; niveau drie beeldt ceremoniën uit; niveau vier bevat metafysische kennis die uitsluitend ingewijden kennen. Deze diepste betekenis ligt buiten het duiden van een normaal publiek. De vier niveaus illustreren hoe kunst zowel historische als spirituele lagen bevat. De traditionele kunst is volledig utilitair en bedoeld om verhalen uit te dragen naar volgende generaties. Lichaamsschilderingen en zandmozaïeken spelen een rol in rituelen en ceremonies. De rotsschilderingen zijn vaak horizontaal neergezet in traditionele contexten; moderne westerse tentoonstellingen tonen echter verticale presentaties. De hedendaagse Aboriginal kunst is losgekomen van haar traditie en een volwaardige kunstvorm geworden met een eigen internationaal bereik. De Aboriginalkunst uit Noord-Australië toont vaak horizontale structuren en een weidse visie op het land, terwijl de centrale en westelijke woestijn meer gestileerd en symbolisch werken. De didgeridoo, een uniek instrument, blijft een belangrijk cultureel symbool en is een van de bekendste Australische souvenirs. In de moderne kunst blijft de Droomtijd de fundamentele bron van inspiratie en kennis, die op verschillende niveaus doorgegeven wordt. Het verhaal van Larapinta Dreaming illustreert hoe een ogenschijnlijk eenvoudige compositie een veel diepere culturele betekenis kan dragen. Marylin Armstrong, Larapinta Dreaming, acryl op doek, toont een achtergrond vol stippen en een centrale focus zonder stippen, wat een actuele verfkeuze weerspiegelt. De schilderijen uit de Macdonnell Ranges verwijzen naar ceremoniële plekken en dragen een potentieel metafysische interpretatie die verband houdt met zwangerschap en vrouwelijke rituelen, wat laat zien hoe persoonlijke interpretatie kan variëren tussen ingewijden en buitenstaanders. De geschiedenis van de Aboriginalkunst is verweven met de geschiedenis van kolonisatie en restitutie; kunst wordt een instrument voor identiteitsbehoud en politieke reflectie. In de expositie zijn hedendaagse Aboriginal kunstuitingen te zien met onder andere stippel- en streepjesmotieven, en het palet van warme aarde- en okerkleurige tinten, naast sculpturen en manden. De Droom blijft de sleutel tot begrip; deze verhalen zijn doorgaans geheim en bekend uitsluitend aan ingewijden. De Vier Niveaus van Aboriginal Kunst laten zien hoe de schilderkunst werkt op meerdere lagen van betekenis, die samenkomen in zowel traditionele als moderne uitingen. De Didgeridoo is een voorbeeld van een instrument dat een diepe mythische betekenis heeft en de verbinding tussen mens en aarde versterkt. De cultuur van de Aboriginals wordt traditioneel bepaald door wat bekendstaat als de Droomtijd; dit vormt de blauwdruk voor leven, kennis en cultuur. In de hedendaagse kunst is er ruimte voor urban Aboriginal kunst die politiek geladen kan zijn en die de aandacht vestigt op discriminatie en stereotypen. De overdracht van dromen en verhalen gebeurt vaak via muziek, dans en schilderkunst en blijft een levende relatie met het land en de Voorouders.

Context en hedendaagse perspectieven

De Droom loopt als een rode draad door de verschillende kunstuitingen en fungeert als bron van kennis en identiteit. Verhalen uit de droomtijd zijn de basis voor zowel landkaarten als spirituele bezoeken aan ceremoniële plekken.

Anthropologische musea tonen Aboriginalkunst en de verhalen van de Dreaming, waarbij de interpretatie op verschillende niveaus plaatsvindt en de esthetiek vaak gelijkloopt met het rituele karakter van de kunst. In de moderne Kimberley-regio heeft de hedendaagse kunst een korrelige textuur door natuurlijk pigmentgebruik en een voorkeur voor landschapsweergave. De Papunya-beweging bracht Aboriginalkunst in de westerse kunstwereld en maakte van dot-painting een internationaal erkende stijl. Tegelijkertijd blijven bepaalde verhalen en ceremonies strikt geheim onder ingewijden, wat spanningen kan veroorzaken tussen toeristen en lokale gemeenschappen.

Samenvatting van belangrijkste kenmerken

• Oude en levende traditie van Dreamtime-verhalen als kern van kunstinhoud
• Symboliek zoals cirkels, lijnen, stippen en sporen die landschappen en ceremonies uitbeelden
• Overdracht van kennis via schilderkunst, dans, zang en rituelen
• Verschillende regionale stijlen met eigen regels en betekenissen
• Toenemende urban Aboriginal kunst met politieke thema’s en westerse invloeden

tags: #schilderwerk #van #de #aboriginal