Bouwbedrijf Heijmans start een proef met het telen, verwerken en gebruiken van vezelhennep als bouwmateriaal. Vezelhennep heeft zich al bewezen als biobased bouw- en isolatiemateriaal, vertelt Pim Ketelaars, manager duurzaamheid woningbouw bij Heijmans. Toch vindt het bedrijf het belangrijk om, nu ze zelf gaat starten met het gebruik van het materiaal, de teelt in eigen handen te hebben. Heijmans gaat hennep gebruiken voor bouwprojecten in onder andere Nietap en Middelburg.
Waarom kiezen voor vezelhennep als bouwstof
“Biobased isolatie draagt enorm bij aan een gezonde woning en dat wordt weleens onderschat”, zegt Ketelaars. “Daarmee maak je een damp-open constructie waardoor je een ademende woning krijgt. En dat is voor jou als bewoner een stuk gezonder.” “Als je gezondheid en CO2-reductie ziet, dan is het heel logisch dat isolatie met hennepvezel een belangrijk onderdeel is van je woningbouwprojecten”, vertelt Ketelaars verder.
Teelt en eigen inbreng van grondstoffen
De vezelhennep waar het in dit project om gaat, wordt geteeld in Friesland op 6,5 hectare grond die in bezit is van Heijmans. Op deze manier kan Heijmans (deels) voorzien in zijn eigen benodigde grondstoffen en ervaring opdoen met het telen van hennep. Daarnaast biedt het een verdienmodel voor de boer, die naast de hennepteelt ook verdient door CO2-certificaten, legt Ketelaars uit.
De eerste hennepoogst heeft al plaatsgevonden, vertelt Ketelaars, en daar heeft Heijmans veel van geleerd. “Het is lang niet genoeg voor wat we nodig hebben bij onze eerste projecten. Er wordt momenteel gewerkt aan plannen om de teelt uit te breiden, al is het niet de ambitie van Heijmans om uiteindelijk zichzelf te voorzien van de benodigde hennepvezels.”
Vezelhennep is volgens Heijmans een geschikte grondstof om te gebruiken voor biobased bouwmateriaal: het heeft een hoge opbrengst per hectare en heeft relatief weinig water, voeding en arbeid nodig. Daarnaast kan het goed gebruikt worden als rustgewas, slaat het veel CO2 op en heeft vezelhennep zich al bewezen als product. Bovendien groeit vezelhennep zonder dat daar bestrijdingsmiddelen en kunstmest bij nodig zijn.
“Voor de teelt van vezelhennep maken we geen gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen en/of kunstmest. Heijmans heeft als doel gesteld om in 2030 zijn eigen CO2-uitstoot naar nul teruggebracht te hebben en in 2040 moet dat ook gelden voor de toeleveringsketen en de producten.”
Testen, opschalen en samenwerking
Ketelaars: “Waar we verder aan werken is het testen van de gezondheid van de woningen, dat staat op één. Tweede is het opschalen van de akkerbouw, zorgen dat er meer hennep wordt geteeld. En ten derde wij als Heijmans, maar ook met onze concurrenten en concullega’s en opdrachtgevers, werken aan betrouwbare eenduidige oplossingen waar iedereen het over eens is. Bij dat laatste gaat het vooral om het leren kennen van het product, vertelt Ketelaars. Dat gaat vaak om praktische zaken, zoals damp-open werken in plaats van damp-dicht, het gebruiken van bepaalde folies of een verschil in grootte van het materiaal.”
De prijs van vezelhennep ligt over het algemeen nog wat hoger dan reguliere isolatiematerialen. Ketelaars merkt daarbij op dat de kleinschaligheid van biobased materialen daarin ook een belangrijke rol speelt. Bij het opschalen van het gebruik zal de kostprijs zeker nog veranderen, verwacht hij.
In de toekomst zal Heijmans de teelt van vezelhennep niet meer zelf organiseren, maar het bedrijf zal het verbouwen van het gewas zeker blijven stimuleren, vertelt Ketelaars. “Ik verwacht dat we met zo’n drie, vier of vijf gewassen gewend gaan raken om het toe te passen. Nu lijken de verschillen nog heel groot.”
Vezelhennep is een plant met vele voordelen. De bast en de houtige kern van het snelgroeiende gewas zijn bruikbaar voor diverse bouwmaterialen.
GreenInclusive en regionale schaalvergroting
Het Friese bedrijf GreenInclusive van oprichter Marthijs Roorda wil daarom de teelt en verwerking van vezelhennep grootschalig aanpakken. Roorda: “Samen met mijn broer Hendrik Roorda heb ik enkele bedrijven in Noord Nederland opgericht. Uitgangspunt daarbij is steeds dat ze sociaal en duurzaam zijn en iets bijdragen aan de regio.” Drie jaar geleden kwamen we met vezelhennep in aanraking. Zoals iedereen weet ligt er een uitdaging voor de agrarische sector. Dus tegenover de stikstofproblematiek moeten we nieuwe duurzame verdienmodellen introduceren.”
GreenInclusive produceert vezelhennep in samenwerking met boeren. Greeninclusive voert alle stappen uit van een loonwerkbedrijf: zaaien, oogsten en verwerking. De vergoeding voor de boer is afhankelijk van de opbrengst en komt neer op ongeveer 1100 euro per hectare. Daarnaast heeft vezelhennep in het nieuwe GLB een goede positie gekregen, wat een vergoeding oplevert van 60-200 euro per hectare plus CO2-toeslag.
In 2022 teelde GreenInclusive 225 hectare met 25 boeren; in 2023 verdubbelt dat naar 500 hectare met 50 tot 60 boeren. Dat levert genoeg grondstof voor de isolatie van 900 tot 1100 woningen. De eindproductie van materialen zal vanaf 2024 in Friesland plaatsvinden. Het isolatiemateriaal wordt nu gemaakt in samenwerking met Hempflex in Duitsland.
Het bedrijfsmodel van GreenInclusive is gericht op een lokale waardeketen, niet puur op winst. “Dat levert economische bestendigheid en toevoegde waarde voor de regio.”
Wat zijn de kansen volgens GreenInclusive? “Van de vezels die de plant levert kunnen we isolatie- en plaatmateriaal maken voor gebruik in de bouw. Als bouwers woningen gaan isoleren met die producten ontstaat er een nieuw verdienmodel voor de agrarische sector én leveren we producten voor het circulair maken van de bouw. Daarbij neemt vezelhennep tijdens de groei relatief gezien drie keer meer CO2 op dan bomen.”
Friese samenwerking en Achterhoekse ambitie worden versterkt door projecten zoals het Friese Isolatiepact en samenwerking met Wonion en Biomassa. De bedoeling is later onder meer isolatiemateriaal voor muren en daken in duurzame nieuwbouw toe te passen.
Passende teeltomstandigheden en productmogelijkheden
Wat maakt vezelhennep geschikt als landbouwgewas? “Het is een sterke plant. Binnen een week staat hij 5 tot 6 centimeter hoog. Onkruid krijgt daardoor geen kans en je hebt daarom geen bestrijdingsmiddelen nodig. De plant is geschikt voor zand- en kleigronden en kan dus in grote delen van Nederland verbouwd worden. Hij heeft een penwortel en daardoor is er geen aanvullende bewatering nodig. Droge zomers zijn tot nu toe geen probleem geweest.”
Wat voor producten maken ze van vezelhennep? “Vezels zijn een kwart van de totale grondstof die de plant oplevert. Daarvan maken we gecertificeerde isolatieplaten. Bij benadering levert 500 hectare genoeg op voor 250.000 platen. Daarnaast is het houtachtige materiaal van de plant geschikt om houtplaten van te maken. Je kunt het ook mengen met kalk en water om daarmee hennepbeton te maken, een lichtgewicht bouwmateriaal.”
Wat zijn de voordelen ten opzichte van traditionele materialen? “Behalve CO2-voordelen zijn de producten ideaal voor een comfortabel en gezond binnenklimaat omdat het materiaal ademend en temperatuur- en vochtregulerend werkt. Het is geschikt in dampopen constructies. Voor bouwvakkers is het gezond om mee te werken omdat het geen huid- en ademhalingsproblemen veroorzaakt. En het is lichtgewicht, dus er zijn minder sterke draagconstructies nodig.”
CO2-credits en certificering
“Als je hennepproducten gebruikt in de waardeketen leidt dat tot het vastleggen van CO2. De CO2-credits kunnen verhandeld worden op de markt en die inkomsten willen we terugvloeien naar de agrariërs.”
“De certificering is in volle gang; het afwachten hoe één en ander vorm krijgt.”
Opschalen, ketens en beleid
Wat is er nodig om vezelhennep-bouwmaterialen verder op te schalen? “Een goed businessmodel en een constante vraag. De interesse in houtbouw kan veel betekenen voor biobased isolatiematerialen, vooral in combinatie met industrieel bouwen van houten modules. We moeten natuurlijke waardeketens gaan vormen en allianties smeden van voorlopers zoals woningbouwcorporaties en bouwbedrijven. De overheid moet sturing geven en beleid maken. Zo kunnen gemeenten eisen stellen aan nieuwbouw. Het Friese Isolatiepact is een voorbeeld van voortgang.”
Corporaties spelen een belangrijke rol. “Vooropgestelde samenwerking met Wonion en Biomassa laat zien hoe regionale partijen samen bouwen aan biobased oplossingen.”
Toepassingen in de Achterhoek en Elders
De Achterhoek wil d\'ran om duurzame woningen te bouwen met vezelhennep, bermgras en stro. “Floriade in Almere toont voorbeeldwoningen waar Achterhoekers rondkijken naar toepassingsmogelijkheden.”
De proef gaat verder met betrekking tot teelt, oogst en verwerking. Een proefveld op Technology Base in Enschede onderzoekt verdere toepassingen en gemeentelijke inkleuring van biobased bouwmaterialen.
Demonstratie van het snijden, harken en balen van hennepvezels
tags: #vezelhennep #verbouwen #achterhoek