Het Sinterklaasfeest is te zien als een heidens midwinterfeest.
Het feest zit tjokvol heidense vruchtbaarheidssymboliek en rituelen.
Ik beperk mij daarom nu tot het gedoe rondom Zwarte Piet.
Er zijn weinig met zekerheid te zeggen over zijn herkomst, maar er is veel symbolisch aannemelijk te maken.
Alles wat ik wel heb kunnen vinden van schriftelijke bronnen over de herkomst van Zwarte Piet wijzen naar een oudere figuur namelijk Zwarte Klaas!
Sinterklaas en zwarte Piet bestaan en komen uit Spanje, zeggen ze…
De kerstman en zijn elfjes bestaan ook en komen van de Noordpool, zeggen ze…
Zoals zovele dingen rondom mythische personages is dit waar en niet waar.
Letterlijk bekeken is het flauwekul, maar symbolisch bekeken klopt het wel degelijk.
Zij komen namelijk uit de Andere wereld!
Iets scherper gesteld, de Onderwereld.
Het verhaal dat Sinterklaas uit Spanje komt is een late vervanging van het oudere verhaal.
Mogelijk heeft dit te maken met de associatie van Spanje met de Moren, zwarte mensen.
Deze Moren werden in het verleden weer soms verward met duivels of zwarte geesten.
Sinterklaas komt ook van over de grote, grote zee.
De zee is altijd beschouwd als de scheidslijn tussen deze en de Andere wereld.
Nu werd de onderwereld door het christendom veranderd in een hel.
Wezens die hier vandaan kwamen moesten wel kwade demonen of duivels zijn.
De heidenen keken hier heel anders tegenaan.
Hel was voor hen de benaming van de onderwereldgodin en tevens de naam voor de onderwereld zelf!
Voor hen was deze plaats een broedkamer voor de krachten van vruchtbaarheid die in de lente weer met volle pracht zich zouden laten tonen!
Dit waren de natuurwezens of elfen en zeker geen kwade krachten.
In de winter waren ze nog zo zwart als de zwarte aarde, waar ze in rustten.
In de lente werden ze meer groen getint samen met de opkomende vegetatie.
In de late middeleeuwen was de voorloper van Zwarte Piet - die toen waarschijnlijk nog niet zo werd genoemd - een duivel.
Sinterklaas had deze door middel van zijn heiligheid getemd en tot dienaar gemaakt.
In de negentiende eeuw werd van zwarte Piet helaas een donkerhuidige knecht gemaakt.
Vanuit de nog oudere - heidense - symboliek is hij onder andere te zien als de kracht van de vruchtbaarheid, die zich in de winter verborgen houdt in de zwarte aarde.
Je kan het beleven als één kracht, één zwarte Piet, maar het kunnen er ook duizenden, miljoenen zijn onderverdeeld in elk zaadje, knopje en bolletje wat bevrucht wordt met levensenergie zodat het op het juiste moment kan uitbotten.
Zwarte Piet strooit zijn levenskracht en zijn te ontkiemen zaadjes in het rond alsof het pepernoten uit een grote zak zijn!
Sinterklaas is - in die optiek - de levenskunstenaar of tovenaar die, die krachten weet mee te brengen uit de Andere wereld naar onze wereld.
Let wel, dit is geen beeldspraak of allegorie, maar een esoterische waarheid.
In Amerika kent men Sinterklaas beter als Santa Claus, oftewel de Kerstman.
Zijn feest wordt een paar weken later gevierd.
Toc maar symbolisch bekeken - gaat het om één en dezelfde persoon.
Hij komt echter niet uit Spanje, maar van de Noordpool.
Het noorden werd al door de oude Germanen als de plaats gezien waar de onderwereld (of zijn ingang) gesitueerd was.
In de folklore wordt de kerstman geholpen door de elfen.
Elfen zijn al van oudsher geïnterpreteerd als natuurwezens, dus het ligt voor de hand dat zij Santa Claus helpen bij het wakker maken van de in slaap gevallen krachten van vruchtbaarheid.
Er is nog een reden waarom Zwarte Pieten zo zwart zijn.
Namelijk vanwege het roet in de schoorsteen.
Zij moeten zich telkens door een schoorsteen laten zakken en krijgen zo heel wat roet op hun gezicht en handen.
Tussen deze en de andere wereld is er een verbinding.
Heksen en tovenaars vliegen door de schoorsteen naar buiten en Zwarte Pieten en Sinterklaas/ Santa Claus gaan via deze weg naar binnen.
Letterlijk bekeken is dit flauwekul, maar als de schoorsteen het gat is waardoor de geest uit het lichaam kan komen, is het symbolisch en energetisch zeer waar!
Als Sint en Piet ons huis binnenkomen, komen zij eigenlijk in ons energetische lichaam.
Dit kan ook verkeerd gaan als vreemde entiteiten ons lichaam binnendringen en energie van ons stelen.
Maar Sint en Piet komen met goede bedoelingen.
Wie zijn schoen heeft gezet - en er lekkers in heeft gedaan voor het paard - kan erop rekenen dat er de volgende morgen cadeautjes of zoetigheid in zijn schoen zal zitten.
Dit zetten van de schoen is een zeer krachtig ritueel van verbintenis met de natuurwezens.
De schoen kan je zien als een vruchtbaarheidssymbool en staat dan voor de baarmoeder en/of de vagina.
Hierin wordt een offer geplaatst voor de natuurwezens.
In dit geval het paard, maar elders is het voor de Pieten of de elfen.
Dit gebaar wordt beloond met een gave van energie.
Het is zonnekracht, kiemkracht, vuur- en daadkracht om de slapende energie die in je schoot ligt, weer tot leven te wekken!
Dat doet de Sint en dat doet zijn knecht Zwarte Piet!
Allerlei opgekropte emoties en frustraties kunnen voor een verstopte schoorsteen zorgen.
De opening tussen deze en de andere wereld is dan zeer nauw.
Hoe meer roet en verstoppingen de Zwarte Piet tegenkomt, hoe minder cadeautjes van energie hij door de schoorsteen in de schoen kan stoppen.
Als aanmoediging kan hij zout en peper in de schoen doen.
Zout om je aan te moedigen je zoute tranen vrijelijk te laten stromen en peper om wat “peper in je reet te stoppen” oftewel om wat meer tot actie te komen.
Zo kan het roet in de schoorsteen vrij komen en zullen je daden vruchten afwerpen!
Als de Pieterman of zijn baas wèl zonder problemen door de schoorsteen kan komen geeft hij pepernoten, speculaaspoppen of (chocolade)geldstukken.
Dit zijn allerlei vormen van vruchtbaarheid, respectievelijk in de vorm van zaadjes, kindjes en zonnekracht.
Vruchtbaarheid moet je hier breed zien.
Wie dit niet krijgt heeft pech.
Dat woord is etymologisch verbonden met pek.
Pek of pik(zwart) is een kleverig zwart goedje dat goed te associëren valt met roet.
Beiden zorgen ervoor dat je energiekanaal niet goed doorstroomt.
Er zitten teveel blokkades in de weg.
Wie zich dan toch buiten de gemeenschap stelt en naar de Andere wereld wil vliegen, begaat gemakkelijk een misdaad.
In deze wereld gaat het dan meestal om diefstal van goederen, in de andere wereld is het diefstal van energie.
Wordt hij op deze misdaad betrapt, dan zal hij een symbolische straf krijgen.
Hij wordt dan besmeurd met pek en veren.
Zo wordt hij de pechvogel!
Wie na het zakje met zout of het dreigen met de roe nog niet wou luisteren moest mee in de zak en mee naar Spanje!
Dit kan wel eens een verwijzing zijn naar oude inwijdingsgebruiken waarin de dorpstovenaar c.q. Sinterklaas vieren is een van de meest krachtige rituelen die we nog over hebben gehouden uit de heidense tijd.
Het is een kinderspel geworden, maar als je de diepere lading en betekenis in je opneemt, dan wordt het een spel voor iedereen.
Natuurlijk zijn er onfrisse lieden die van de zwarte Piet een persiflage maakten.
(Soms inclusief dommig, gedrag en fout Surinaams accent) maar de oorsprong van het verkleden als zwarte Piet ligt bij het oproepen van een oeroude magie.
De magie van het geloven in een wonder en het stimuleren van vruchtbaarheid in een duistere, sombere tijd.
Iets wat we in deze donkere dagen goed kunnen gebruiken!
Het Sinterklaasfeest is omgeven met tradities. De stoomboot, de liedjes, cadeaus en de Pieten.
Jarenlang is Piet helemaal zwart geschminkt.
Dit uiterlijk leidt regelmatig tot felle discussies.
Waarom zag Piet er zo uit?
En is dat uiterlijk een verwijzing naar ons slavernijverleden?
Wanneer is Zwarte Piet voor het eerst te zien?
Verwijst Zwarte Piet naar de slavernij?
Wat is de toekomst van Zwarte Piet?
De meerderheid van de historische bronnen koppelt Zwarte Piet aan de knecht van Sinterklaas en aan oudere boeman-figuren uit de middeleeuwen, maar de precieze oorsprong blijft omstreden.
In 1850 verschijnt het prentenboek Sint Nikolaas en zijn Knecht van Jan Schenkman, waarin de knecht zwart is maar nog naamloos blijft.
In latere drukken krijgt hij een uiterlijk van een Spaanse page, en het verhaal laat zien hoe de figuur evolueert van duivelachtige helper naar kindervriend.
Ook de roetvegen zijn pas in de recente tijden ontstaan als gevolg van discussie over raciale stereotypering.
De oplossing van de Zwarte Piet-discussie
Onderzoekers benadrukken dat Sinterklaas en Zwarte Piet een complexe mix zijn van oudere archetpyen zoals de Trickster en de duivel, maar ook van conservatieve geloofsvoorstellingen die in de loop der eeuwen aangepast zijn aan moderne sensibilities.
De toekomst van Zwarte Piet ligt volgens velen in roetvegen of in het behoud van de figuur als onderdeel van een cultureel erfgoed, mits er aandacht is voor inclusiviteit en begrip van de historische context.
tags: #plaatjs #piet #op #schoorsteen